Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin İklimi konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 170 soru kitap sırasına göre 12 teste bölünmüştür; bu sayfa 3. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Karasallık ve denizellik, Güneydoğu Anadolu iklimi, Karadeniz iklimi, Yağış oluşum türleri (yamaç, yükselim, cephe), Türkiye'yi etkileyen basınç merkezleri, Yerel rüzgârlar, Fön rüzgârı, Akdeniz iklimi. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
5 kolay8 orta2 zor
Aşağıda verilen yerel rüzgâr - estiği yön eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Doğru cevap: D — Lodos - kuzeydoğu
Lodos güneybatıdan esen, kışın sıcaklığı yükselten nemli bir rüzgârdır; kuzeydoğudan esen rüzgâr ise poyrazdır. Poyraz - kuzeydoğu eşleştirmesi doğru olduğundan yanlış olan tek eşleştirme lodosa ilişkin olandır.
Yaz mevsiminde gündüz saatlerinde Ege ve Akdeniz kıyılarında denizden karaya doğru esen, sıcaklığın etkisini azaltan yerel rüzgâr aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — İmbat
İmbat, gündüz karanın denizden daha çabuk ısınmasıyla oluşan basınç farkı sonucu denizden karaya esen bir meltem türüdür ve kıyıda bunaltıcı sıcakları hafifletir. Samyeli ve sam yanlıştır; bunlar güneyden gelen sıcak ve kuru rüzgârlar olup serinletici değil, kurutucu etki yapar.
Bir dağın yamacı boyunca yükselirken nemini yağış olarak bırakan hava kütlesinin, karşı yamaçtan alçalırken ısınarak ve kuruyarak esmesi sonucu ortaya çıkan rüzgâr için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Doğru cevap: C — Estiği alanda bağıl nemi belirgin biçimde artırır
Tanımlanan rüzgâr fön rüzgârıdır; alçalırken sıkışıp ısındığı için sıcaklığı yükseltir, bağıl nemi düşürür ve bu nedenle karı eritir, erken ilkbahar koşulları yaratır, yangın riskini artırır. Bağıl nemi artırdığı yargısı yanlıştır, çünkü ısınan havanın nem taşıma kapasitesi büyür ve bağıl nem düşer.
Bir merkezde yıllık yağışın mevsimlere dağılımı şöyledir: Kış %45, İlkbahar %28, Sonbahar %22, Yaz %5. Yıllık yağış toplamı 680 mm'dir. Bu verilere göre söz konusu merkez için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: A — Yaz kuraklığının belirgin olduğu bir Akdeniz iklimi merkezidir
Yağışın yarıya yakınının kışın düşmesi ve yaz payının %5'te kalması, yaz kuraklığıyla tanınan Akdeniz iklimine özgü bir rejimdir. Karadeniz seçeneği yanlıştır, çünkü orada yaz payı bu kadar düşük olmaz ve yağış tüm mevsimlere yakın oranlarda dağılır; ilkbahar maksimumu ise karasal iklimin göstergesidir, burada maksimum kıştadır.
Doğu Karadeniz kıyılarının Türkiye'nin en çok yağış alan alanı olmasında en etkili durum aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Nemli havanın dağ yamacında yükselmeye zorlanması
Kuzeyden gelen nemli hava kütleleri kıyıya paralel uzanan Kuzey Anadolu Dağları'nın yamaçlarında yükselmek zorunda kalır, soğuyup yoğunlaşır ve bol yamaç (orografik) yağışı bırakır. Yükseltinin deniz düzeyine yakın olması seçeneği yanlıştır; tam tersine yamaçtaki yükselti farkı bu yağış tipinin oluşma koşuludur.
İç Anadolu'da ilkbahar aylarında öğleden sonra ısınan havanın hızla yükselmesiyle oluşan ve halk arasında kırkikindi yağışları olarak bilinen yağışların tipi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Konveksiyonel (yükselim) yağışı
Yerden ısınan hava yoğunluğu azaldığı için yükselir, yukarıda soğuyup yoğunlaşır ve kısa süreli sağanaklar bırakır; buna konveksiyonel yağış denir. Yamaç yağışı yanlıştır, çünkü orada havayı yükselten etken yer şekilleridir; kırkikindi yağışlarında yükselmeyi sağlayan ise yerel ısınmadır.
Kış aylarında Türkiye'de batıdan doğuya doğru ilerleyen sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında görülen, geniş alanlara yayılan ve uzun süren yağışların tipi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Cephesel yağış
Farklı sıcaklık ve nem özelliğine sahip hava kütlelerinin karşılaştığı cephe boyunca sıcak hava soğuk havanın üzerine yükselir ve geniş alanları etkileyen uzun süreli yağışlar oluşur. Konveksiyonel yağış yanlıştır; o dar alanlarda ve kısa sürede etkili olan sağanak biçiminde görülür.
Alçak basınç alanlarında yağış olasılığının yüksek olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Havanın yükselici hareket yapması
Alçak basınç merkezinde hava çevreden içeriye toplanır ve yükselir; yükselen hava soğuyarak yoğunlaşma noktasına ulaştığı için bulutlanma ve yağış artar. Alçalıcı hareket seçeneği yanlıştır, çünkü alçalan hava ısınıp bağıl nemini yitirir ve bu yüksek basınç alanlarında açık, kurak havaya yol açar.
Yaz mevsiminde Güneydoğu Anadolu'da sıcaklıkların çok yükselmesi ve havanın kurumasında etkili olan basınç merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Basra alçak basıncı
Yazın Basra Körfezi çevresinde aşırı ısınmayla oluşan termik alçak basınç, Güneydoğu Anadolu'ya sıcak ve kuru hava taşıyarak bunaltıcı sıcaklara neden olur. Sibirya yüksek basıncı yanlıştır; o kış mevsiminde etkilidir ve soğuk hava getirir.
Türkiye'nin güney ve batı kıyılarında yaz mevsiminin kurak geçmesinde, yaz döneminde kuzeye doğru yer değiştirerek etki alanını genişleten hangi basınç merkezi belirleyicidir?
Doğru cevap: A — Asor yüksek basıncı
Atlas Okyanusu üzerindeki Asor dinamik yüksek basıncı yazın kuzeye kayarak Akdeniz havzasını kaplar; alçalıcı hava hareketi bulut oluşumunu engellediği için yaz kuraklığı ortaya çıkar. İzlanda alçak basıncı yanlıştır, çünkü o kış aylarında Türkiye'ye nemli ve yağışlı hava taşıyan bir merkezdir.
Güneydoğu Anadolu'da yaz aylarında güneyden esen, sıcak ve kuru olduğu için ekinleri kavurarak ürün kaybına yol açan rüzgâr aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Samyeli
Samyeli çöl kökenli, güney sektörlü, sıcak ve kuru bir rüzgârdır; buharlaşmayı artırıp bitkilerin su dengesini bozarak tarımsal zarara neden olur. Poyraz ve karayel yanlıştır; bu ikisi kuzey sektörlü ve serinletici rüzgârlardır.
Kıyı kesimlerde gündüz denizden karaya, gece karadan denize doğru esen meltemlerin oluşumunun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Kara ile denizin farklı hızda ısınıp soğuması
Kara gündüz hızla ısınıp alçak basınç, deniz ise göreli olarak serin kalıp yüksek basınç alanına dönüşür; gece bu durum tersine döner ve oluşan günlük basınç farkı meltemleri doğurur. Tuzluluk ve gelgit seçenekleri yanlıştır, çünkü bunlar hava basıncı üzerinde günlük ölçekte rüzgâr yaratacak bir fark oluşturmaz.
İki merkezin yıllık yağış toplamı ve mevsimlik dağılımı şöyledir: K merkezi — 1200 mm; Kış %26, İlkbahar %21, Yaz %19, Sonbahar %34. L merkezi — 380 mm; Kış %22, İlkbahar %38, Yaz %13, Sonbahar %27. Bu verilere göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?
Doğru cevap: E — L merkezinde yaz kuraklığı K'ye göre daha az belirgindir
L merkezinde yaz payı %13 ve toplam yağış 380 mm olduğundan yaza düşen yağış çok azdır; K'de ise yaz payı %19 ve toplam 1200 mm olduğu için yaz yağışı miktar olarak kat kat fazladır, dolayısıyla verilen yargı yanlıştır. Diğer seçenekler verilerle uyumludur: K'nin yüksek toplamı ve sonbahar maksimumu Karadeniz kıyısını, L'nin ilkbahar maksimumu ve düşük toplamı iç kesimlerdeki karasal koşulları işaret eder.
Türkiye'de yıllık yağış toplamının en yüksek olduğu alan aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Doğu Karadeniz kıyı kuşağı
Doğu Karadeniz kıyıları hem nemli kuzey sektörlü hava kütlelerine açık olması hem de dağların kıyıya paralel yükselmesi nedeniyle Türkiye'nin en fazla yağış alan alanıdır. Tuz Gölü ve Konya Ovası yanlıştır; buralar etraflarındaki dağlarla çevrilmiş olduğundan Türkiye'nin en kurak yerleri arasındadır.
Bir merkezin yıllık yağış toplamı 270 mm, ocak ortalaması -3 °C, temmuz ortalaması 26 °C'dir ve merkez çevresi yüksek dağlarla kuşatılmış bir ova tabanında yer almaktadır. Bu merkezin az yağış almasının başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Nemli hava kütlelerinin dağlarla engellenmesi
Çevresi yüksek dağlarla kuşatılmış ova tabanları, nemli hava kütlelerinin dağlarda nemini bırakması nedeniyle yağış gölgesinde kalır ve çok az yağış alır; Iğdır ve Tuz Gölü çevresi bu duruma örnektir. Yıl boyu alçak basınç seçeneği yanlıştır, çünkü alçak basınç yağışı artırır, oysa burada yağış çok azdır.
