Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 10

Doğru cevap: B — Yakıtın boru hatlarıyla kolayca ulaştırılabilmesi

Doğal gaz boru hatlarıyla kesintisiz ve düşük maliyetle taşınabildiği için santralin yakıt kaynağının yanında olması zorunlu değildir; bu nedenle tesisler tüketimin yoğun olduğu sanayi ve nüfus merkezlerine yakın kurulabilir. A yanlıştır; Türkiye'de doğal gazın büyük bölümü ithal edilir. D de yanlıştır; doğal gazın kalori değeri yüksektir; santrallerin verimli çalışmasının nedenlerinden biri budur.

Doğru cevap: E — Yenilenebilir yatırımların gereksiz duruma gelmesi

Fosil yakıt bağımlılığı, tam tersine yenilenebilir kaynaklara yönelmeyi daha da gerekli kılar; bu nedenle E bir sonuç olarak gösterilemez. A yanlıştır; petrol ve doğal gazın büyük bölümü ithal edildiği için dışa bağımlılık sürer. B de yanlıştır; enerji ithalatı ödemeler dengesini olumsuz etkileyerek dış ticaret açığını büyütür.

Doğru cevap: A — Adana

Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı, Hazar Denizi çevresinden çıkarılan ham petrolü Gürcistan üzerinden Adana'nın Ceyhan ilçesindeki deniz terminaline taşır ve petrol buradan tankerlerle dünya pazarlarına gönderilir. B yanlıştır; Samsun, Karadeniz'in tabanından gelen Mavi Akım doğal gaz hattının varış noktasıdır. E de yanlıştır; Kocaeli bir rafineri merkezidir, boru hattının terminali değildir.

Doğru cevap: C — Endüstriyel hammaddeler

Metal elde etmek için değil, doğrudan ya da işlenerek sanayide girdi olarak kullanılan madenler endüstriyel hammadde sayılır; barit, feldspat, mermer, ponza, manyezit ve bor bu gruptadır. A yanlıştır; enerji hammaddeleri kömür, petrol, doğal gaz ve uranyum gibi kaynaklardır. B de yanlıştır; metalik madenler demir, bakır, krom ve boksit gibi metal elde edilen cevherlerdir.

Doğru cevap: A — Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA), ülkenin jeolojik yapısını incelemek, maden yataklarını aramak ve haritalamakla görevlidir. B yanlıştır; Eti Maden özellikle bor minerallerinin işletilmesi ve pazarlanmasıyla ilgilenir. D de yanlıştır; BOTAŞ petrol ve doğal gaz boru hatlarının işletilmesinden sorumludur. TKİ linyit üretimini, TPAO ise petrol arama ve üretim çalışmalarını yürütür.

Doğru cevap: E — Lületaşı - gübre üretimi

Lületaşı kimyasal gübre üretiminde kullanılmaz; hafif ve kolay işlenen yapısı nedeniyle pipo, tespih ve süs eşyası yapımında değerlendirilir. A doğrudur; alüminyumun hammaddesi boksittir. C de doğrudur; taşkömüründen elde edilen kok kömürü demir-çelik üretiminde vazgeçilmez bir girdidir. Tuz ise hem gıda hem de sodyum bileşiklerinin üretildiği kimya sanayisinin temel hammaddelerindendir.

Doğru cevap: C — Hirfanlı Barajı - Kızılırmak

Hirfanlı Barajı Kırşehir yakınlarında Kızılırmak üzerinde kurulmuştur. A yanlıştır; Keban Barajı Elazığ'da Fırat Nehri üzerindedir. B de yanlıştır; Oymapınar Barajı Antalya'da Manavgat Çayı üzerinde yer alır. Ilısu Barajı Dicle, Karakaya Barajı ise yine Fırat Nehri üzerinde kurulmuştur.

Doğru cevap: D — Feldspat

Feldspat, cam ve seramik hamuruna eritici olarak katılan endüstriyel bir hammaddedir; Türkiye bu madenin dünya dış satımında önde gelen ülkeler arasındadır ve başlıca üretim alanı Aydın-Çine yöresidir. B yanlıştır; boksit alüminyum üretiminde kullanılır. C de yanlıştır; barit petrol sondajlarında ağırlaştırıcı olarak kullanılır ve cam sanayisiyle ilgisi yoktur.

Doğru cevap: E — Asfaltit

Asfaltit, Şırnak ve Silopi çevresinde çıkarılan, ısı değeri linyitten yüksek olan katı bir yakıttır ve bölgedeki termik santrallerde kullanılır. A yanlıştır; turba kömürleşmenin en başındaki, ısı değeri en düşük türdür ve Türkiye'de ekonomik değeri yoktur. C de yanlıştır; ponza bir yakıt değil, hafif yapı malzemesidir. Antrasit ise Türkiye'de işletilebilir düzeyde bulunmaz.

Doğru cevap: D — Barit

Barit, ağır bir mineral olduğu için sondaj sırasında kuyu içindeki basıncı dengeleyen çamurun ağırlaştırıcısı olarak kullanılır. C yanlıştır; ponza tam tersine çok hafif bir kayaçtır ve yapı malzemesi üretiminde değerlendirilir. A da yanlıştır; feldspat cam ve seramik hammaddesidir. Toryum ise nükleer yakıt olarak değerlendirilmesi düşünülen radyoaktif bir elementtir.

Doğru cevap: A — Bölgede kalın tortul katmanların yer alması

Petrol, denizel ortamda birikmiş organik maddelerin tortul katmanlar arasında dönüşmesiyle oluşur; Güneydoğu Anadolu, Arabistan Levhası'nın uzantısı olarak kalın ve az kıvrımlanmış tortul katmanlara sahip olduğu için petrol bakımından elverişlidir. B yanlıştır; volkanik kayaçlarda petrol oluşmaz. D de yanlıştır; deprem kuşağı dışında olmak petrol bulunmasının koşulu değildir.

Doğru cevap: D — Akarsu ağının çok sık ve debisinin yüksek olması

Akarsu ağının sıklığı ve debisi hidroelektrik üretim için önemlidir; güneş santrallerinin yer seçiminde belirleyici değildir. Üstelik Karapınar çevresi karasal iklimin etkisiyle kurak bir yöredir ve akarsu ağı seyrektir. A yanlıştır; uzun güneşlenme süresi panellerin verimini doğrudan artırır. C de yanlıştır; güneş santralleri geniş alan gerektirdiği için düz ve boş araziler önemli bir üstünlüktür.

Doğru cevap: E — Yoğuşturma sisteminde çok miktarda soğutma suyu gerekmesi

Termik santralde yakıtın ısısıyla elde edilen buhar türbini döndürdükten sonra yeniden suya dönüştürülmelidir; bu yoğuşturma işlemi büyük miktarda soğutma suyu gerektirdiği için santraller su kaynaklarının yakınına kurulur. D yanlıştır; türbini döndüren şey su değil, yüksek basınçlı buhardır; suyun doğrudan türbini döndürmesi hidroelektrik santrallerde görülür. A da yanlıştır; elektrik su yoluyla değil iletim hatlarıyla taşınır.

Doğru cevap: B — Türkiye Taşkömürü Kurumu

Ülkenin tek taşkömürü havzası olan Zonguldak'taki ocaklar Türkiye Taşkömürü Kurumu tarafından işletilmektedir. A yanlıştır; TKİ, Soma, Tunçbilek ve Çan gibi sahalardaki linyit üretimini yürütür. D de yanlıştır; MTA işletmeci değil, arama ve araştırma kuruluşudur. Eti Maden bor, TPAO ise petrol alanında çalışır.

Doğru cevap: B — Biyokütle enerjisi

Organik atıkların ayrışmasıyla oluşan gazdan sağlanan enerji, canlı kökenli maddelerden elde edildiği için biyokütle enerjisi sayılır ve hem atık sorununu azaltır hem de kaynak yaratır. A yanlıştır; jeotermal enerjinin kaynağı yer içindeki ısıdır. E de yanlıştır; fosil yakıtlar milyonlarca yılda oluşan kömür, petrol ve doğal gazdır; güncel atıklardan elde edilen gaz bu gruba girmez.