Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 9

Doğru cevap: E — Oltu taşı

Oltu taşı, Erzurum'un Oltu ve çevresinde çıkarılan, kolay işlenebilen siyah renkli bir süs taşıdır ve yörenin el sanatlarında önemli yer tutar. A yanlıştır; lületaşı Eskişehir çevresinden çıkarılır ve beyazımsı renklidir. B de yanlıştır; ponza volkanik kökenli hafif bir yapı malzemesidir, süs eşyası yapımında kullanılmaz.

Doğru cevap: D — Seydişehir (Konya)

Boksit yataklarının en önemlisi Konya'nın Seydişehir ilçesindedir; alüminyum tesisleri de cevherin taşınma maliyetini azaltmak için yatağın yanında kurulmuştur. A yanlıştır; Divriği demir cevheriyle tanınır. B de yanlıştır; Guleman krom yataklarının en önemli merkezidir. Murgul ve Küre ise bakır cevherinin çıkarıldığı merkezlerdir ve boksitle ilgileri yoktur.

Doğru cevap: E — Madenin dünya piyasasındaki talebinin yüksek olması

Bir madene olan talebin yüksek olması fiyatı yükselttiği için işletmeyi kolaylaştıran, hatta düşük tenörlü yatakların bile açılmasını sağlayan bir etkendir; güçleştirici değildir. B yanlıştır; tenör düştükçe aynı miktarda metal için işlenmesi gereken cevher artar ve maliyet yükselir. C de yanlıştır; ulaşım ağına uzaklık taşıma giderlerini artırarak işletmeyi zorlaştırır.

Doğru cevap: C — İşlenen ham petrolün büyük bölümünün dışarıdan getirilmesi

Türkiye'nin kendi ham petrol üretimi tüketimi karşılamadığı için rafinerilerin çoğu ithal petrolün tankerlerle ulaştırılabildiği liman kentlerinde kurulmuştur; Batman ise yerli üretim sahasına yakınlığıyla ayrılır. A yanlıştır; Kocaeli ve İzmir'de petrol yatağı yoktur. B de yanlıştır; ham petrolün kara yoluyla taşınması deniz ve boru hattı taşımacılığına göre çok daha pahalıdır.

Doğru cevap: C — Sera gazı salımının çok düşük düzeyde kalması

Nükleer santraller elektrik üretirken karbondioksit ve kükürt bileşikleri salmadığı için hava kirliliği ve sera etkisi bakımından fosil yakıtlı santrallere göre üstündür. A yanlıştır; nükleer santrallerin yatırım maliyeti çok yüksektir. D de yanlıştır; radyoaktif atıkların zararsız hâle gelmesi çok uzun süre alır ve özel koşullarda saklanmalarını gerektirir.

Doğru cevap: C — Doğal gaz - kaynağın Türkiye üzerinden Avrupa'ya iletilmesi

TANAP, Hazar bölgesinden çıkarılan doğal gazı Türkiye toprakları boyunca taşıyarak Avrupa pazarlarına ulaştırmak üzere kurulmuştur; bu yönüyle Türkiye'nin enerji koridoru işlevini güçlendirir. A yanlıştır; ham petrol taşıyan hatlar Bakü-Tiflis-Ceyhan ile Kerkük-Yumurtalık hatlarıdır. B de yanlıştır; kömür boru hattıyla değil, demir yolu ve deniz yoluyla taşınır.

Doğru cevap: E — Demir cevheri ve hurda demirin dışarıdan getirilmesine

Yurt içi cevher üretimi tesislerin gereksinimini karşılamadığı için Türkiye demir cevheri ve hurda demir ithal etmektedir; İskenderun ve Ereğli tesislerinin kıyıda kurulmuş olması da bu ithalatı kolaylaştırır. A yanlıştır; cevher dışarıya satılmamakta, aksine alınmaktadır. D de yanlıştır; Divriği ve Hekimhan gibi yataklar işletilmeye devam etmektedir.

Doğru cevap: A — Sinop

Türkiye'nin ilk nükleer santrali Mersin'in Gülnar ilçesindeki Akkuyu sahasında kurulmuş, ikinci santral için ise Sinop üzerinde çalışılmıştır. Her iki sahanın da kıyıda seçilmesinde soğutma suyu gereksinimi belirleyicidir. D yanlıştır; Şanlıurfa iç kesimde yer alır ve güneş enerjisi potansiyeliyle öne çıkar. C de yanlıştır; Zonguldak taşkömürü havzası ve termik santralleriyle bilinir.

Doğru cevap: B — Manyezit

Manyezit, yüksek sıcaklığa dayanıklı olduğu için fırın ve döküm ocaklarının iç yüzeylerinde kullanılan refrakter tuğlaların hammaddesidir. A yanlıştır; barit sondaj çamurunda ağırlaştırıcı olarak kullanılır. D de yanlıştır; boksitten alüminyum elde edilir. Kükürt kimya sanayisinde, ponza ise hafif yapı malzemesi üretiminde değerlendirilir.

Doğru cevap: B — Paslanmaz çelik ve alaşım yapımında

Krom, çeliğe sertlik ve paslanmaya karşı direnç kazandırdığı için paslanmaz çelik ve çeşitli alaşımların yapımında kullanılır; Elazığ ve Antalya'daki ferrokrom tesisleri bu amaçla kurulmuştur. D yanlıştır; elektrik iletiminde kullanılan maden bakırdır. C de yanlıştır; cam ve seramikte kullanılan başlıca hammaddeler feldspat, kuvars ve bor bileşikleridir.

Doğru cevap: D — Bu alanlarda magmatik ve başkalaşım kayaçlarının yaygınlığı

Metalik cevherler genellikle magmanın soğuması ve başkalaşım süreçleriyle oluşur; Doğu Karadeniz'in volkanik kuşağı ile Doğu Anadolu'nun kıvrımlı ve başkalaşıma uğramış arazileri bu nedenle metalik maden bakımından zengindir. A yanlıştır; karstik araziler kireç taşına bağlıdır ve metalik cevher oluşumuyla ilgisi yoktur. C de yanlıştır; yağış miktarı yer altındaki cevherin oluşumunu belirlemez.

Doğru cevap: C — Oymapınar - rüzgâr

Oymapınar, Antalya'da Manavgat Çayı üzerinde kurulmuş bir hidroelektrik santraldir; rüzgârla çalışmaz. A doğrudur; Afşin-Elbistan santralleri havzadaki düşük kalorili linyiti yakar. D de doğrudur; Denizli'deki Kızıldere, ülkenin jeotermal kaynaktan elektrik üreten ilk santralidir. Hamitabat ise Kırklareli'nde doğal gazla çalışan bir santraldir.

Doğru cevap: A — Lületaşı

Lületaşı, Eskişehir çevresinde çıkarılan, hafif ve kolay işlenen beyazımsı bir taştır; pipo, tespih ve süs eşyası yapımında kullanılır. B yanlıştır; oltu taşı Erzurum'un Oltu ilçesinden çıkarılan siyah renkli bir süs taşıdır. C de yanlıştır; ponza, gözenekli ve hafif yapısıyla yapı malzemesi üretiminde kullanılan volkanik bir kayaçtır.

Doğru cevap: A — Kullanıldıkça tükenmeyen kaynaklar olmaları

Bu üç kaynak da doğal süreçlerle sürekli yenilendiği için tükenmez; ortak özellikleri yenilenebilir olmalarıdır. B yanlıştır; rüzgâr ve güneş gün içinde ve mevsimlere göre değişkenlik gösterdiğinden kesintisiz üretim sağlamaz. C de yanlıştır; bu kaynaklardan yararlanma olanağı yöreye göre büyük farklılık gösterir; örneğin jeotermal yalnızca belirli kırık hatları çevresinde elverişlidir.

Doğru cevap: D — Trakya ve Güneydoğu Anadolu

Türkiye'de karadaki doğal gaz üretimi başlıca Trakya'daki sahalarla Güneydoğu Anadolu'daki petrol alanlarına eşlik eden yataklardan sağlanır. A yanlıştır; Zonguldak taşkömürü havzasıdır. B de yanlıştır; Muğla ve Denizli çevresi linyit ile jeotermal kaynaklarıyla öne çıkar, doğal gaz üretimiyle değil. Üretim ülke tüketimini karşılamaktan uzaktır.