Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 11

Doğru cevap: B — Keçiborlu (Isparta)

Kükürt yatakları Isparta'nın Keçiborlu ilçesinde işletilmiş, ülkenin ilk kükürt fabrikası da burada kurulmuştur. A yanlıştır; Seydişehir boksit ve alüminyumla anılır. D de yanlıştır; Kırka Türkiye'nin en büyük bor yataklarından birine sahiptir. Küre bakır, Guleman ise krom üretim merkezidir.

Doğru cevap: A — Yakıtın çıkarıldığı havzaya çok yakın olmasıyla

Kömür ağır ve hacimli bir yakıt olduğu için uzağa taşınması pahalıdır; bu nedenle santral, ülkenin tek taşkömürü havzası olan Zonguldak'ın hemen yanında kurulmuştur. B yanlıştır; Zonguldak çevresinde doğal gaz üretimi yoktur. D de yanlıştır; yağışın fazla olması hidroelektrik santral için önemlidir, taşkömürüne dayalı termik santral için belirleyici değildir.

Doğru cevap: B — Borun ekonomik ve stratejik önemi yüksek bir kaynak sayılması

Türkiye dünya bor rezervlerinin çok büyük bir bölümüne sahiptir; cam, seramik, deterjan, tarım ve ileri teknoloji alanlarında kullanılan bu kaynağın ulusal denetimde tutulması stratejik önemi nedeniyledir. A yanlıştır; bor yatakları Eskişehir, Kütahya, Balıkesir ve Bursa gibi birden çok ilde bulunur. E de yanlıştır; bor bir yakıt değil, endüstriyel hammaddedir.

Doğru cevap: D — Afşin-Elbistan (Kahramanmaraş)

Ülkenin en büyük linyit rezervi Kahramanmaraş'taki Afşin-Elbistan Havzası'ndadır; kalori değeri düşük olduğu için kömür uzağa taşınmaz ve havzada kurulan termik santrallerde yakılır. A yanlıştır; Soma önemli bir havza olmakla birlikte rezerv bakımından Afşin-Elbistan'ın gerisindedir. C de yanlıştır; Yatağan çevresindeki linyit yatakları bölgesel ölçekte kalır.

Doğru cevap: D — Su miktarının bol ve eğiminin fazla olmasına

Hidroelektrik üretimde suyun kütlesi ve düştüğü yükseklik belirleyicidir; bu nedenle debisi yüksek ve eğimi fazla olan akarsular daha çok enerji üretir. C yanlıştır; alüvyon taşınması enerji üretimini artırmaz, aksine baraj göllerinin dolmasına yol açarak ömrünü kısaltır. B de yanlıştır; delta oluşumu akarsuyun ağız kesimindeki birikimle ilgilidir ve düşü sağlamaz.

Doğru cevap: D — Yer içindeki ısının sürekli olarak yenilenmesi

Jeotermal enerjinin kaynağı yer içindeki ısıdır ve bu ısı insan ölçeğinde tükenmediği için kaynak yenilenebilir sayılır; yeraltına geri basılan su da döngünün sürmesini sağlar. A yanlıştır; jeotermal alanlar volkanik sahaların yanı sıra genç kırık hatları boyunca da görülür ve bu özellik yenilenebilirlik ölçütü değildir. B de yanlıştır; elektrik üretiminde kullanılabilmek tek başına bir kaynağı yenilenebilir yapmaz; kömür de elektrik üretiminde kullanılır.

Doğru cevap: C — Karabük - Ereğli - İskenderun

Türkiye'nin entegre demir-çelik tesisleri Karabük, Karadeniz Ereğlisi ve İskenderun'dadır. D yanlıştır; Divriği, Hekimhan ve Attepe demir cevherinin çıkarıldığı yataklardır, fabrika merkezleri değildir. E de yanlıştır; Murgul, Küre ve Ergani bakır işletmeleridir. B'de sayılanlar ise rafineri merkezleridir.

Doğru cevap: E — Batman - Kocaeli - İzmir - Kırıkkale

Türkiye'de ham petrolü işleyen rafineriler Batman, Kocaeli (İzmit), İzmir (Aliağa) ve Kırıkkale'de bulunur. A yanlıştır; Zonguldak ve Karabük kömür ile demir-çelik sanayisiyle öne çıkar, rafineri merkezi değildir. B de yanlıştır; bu illerde linyit ve endüstriyel hammadde işletmeciliği yaygındır, petrol rafinerisi yoktur.

Doğru cevap: D — Ponza

Ponza, volkanik faaliyetler sonucu oluşan, içi gaz boşluklarıyla dolu hafif bir kayaçtır; hafif briket ve yalıtım malzemesi üretiminde kullanılır. A yanlıştır; manyezit ateşe dayanıklı tuğla yapımında kullanılır. B de yanlıştır; barit yüksek özgül ağırlığı nedeniyle sondaj çamurunda kullanılır ve hafiflik özelliği taşımaz. Feldspat ise cam ve seramik hammaddesidir.

Doğru cevap: A — Eti Maden İşletmeleri

Kırka, Emet, Bigadiç ve Kestelek'teki bor yatakları Eti Maden İşletmeleri tarafından işletilmekte, ürünler yine bu kuruluş aracılığıyla pazarlanmaktadır. B yanlıştır; TKİ linyit üretiminden sorumludur. C de yanlıştır; TTK yalnızca Zonguldak Havzası'ndaki taşkömürü işletmelerini yürütür. DSİ ise baraj ve sulama tesisleriyle ilgilenir, madencilikle görevli değildir.

Doğru cevap: C — İki kömürün oluştuğu jeolojik dönemlerin farklı olması

Taşkömürü çok eski bir jeolojik dönem olan Birinci Zaman'ın Karbonifer devrinde oluşmuştur ve Türkiye'de bu döneme ait uygun katmanlar yalnızca Zonguldak çevresinde yüzeye yakındır; linyit ise çok daha genç olan Üçüncü Zaman göl ve bataklık ortamlarında oluştuğu için yaygındır. A yanlıştır; kalori değeri yüksek olan taşkömürüdür. E de yanlıştır; kömürler volkanik değil tortul kökenlidir.

Doğru cevap: C — Üretim tesislerinin tüketim merkezlerine yakın planlanmasını

İletim hatlarında ortaya çıkan kayıplar mesafeyle birlikte arttığı için üretim tesislerinin tüketimin yoğun olduğu alanlara olabildiğince yakın planlanması istenir; doğal gaz çevrim santrallerinin büyük kentler çevresinde toplanması bunun örneğidir. A yanlıştır; kıyıda kurulma zorunluluğu iletim kaybıyla değil, soğutma suyu ve yakıt taşımayla ilgilidir. E de yanlıştır; elektrik boru hatlarıyla taşınamaz.

Doğru cevap: B — Fırat

Atatürk Barajı, Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında Fırat Nehri üzerinde, Şanlıurfa ile Adıyaman sınırında kurulmuştur; hem elektrik üretir hem de Harran Ovası'nın sulanmasını sağlar. D yanlıştır; Dicle üzerinde Ilısu ve Kralkızı gibi barajlar bulunur. A da yanlıştır; Kızılırmak üzerindeki başlıca barajlar Hirfanlı ve Altınkaya'dır.

Doğru cevap: A — Toryum

Toryum, radyoaktif bir element olup nükleer yakıt olarak değerlendirilmesi araştırılmaktadır; Türkiye'nin bilinen en önemli toryum yatakları Eskişehir'in Sivrihisar-Beylikova yöresindedir. B yanlıştır; boksit alüminyumun hammaddesidir ve radyoaktif değildir. C de yanlıştır; krom paslanmaz çelik yapımında kullanılan metalik bir madendir.

Doğru cevap: C — Divriği - Hekimhan - Attepe

Türkiye'nin en zengin demir yatakları Sivas'ın Divriği, Malatya'nın Hekimhan ve Adana'nın Attepe yörelerindedir. A yanlıştır; Murgul, Küre ve Ergani bakır merkezleridir. B de yanlıştır; Kırka, Emet ve Bigadiç bor yataklarıdır. D krom, E ise linyit çıkarılan sahaları göstermektedir.