Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 12

Doğru cevap: A — Zonguldak taşkömürü havzasına yakın olması

Demir-çelik üretiminde kok kömürüne büyük gereksinim duyulduğu için ilk fabrika, Zonguldak taşkömürü havzasına demir yoluyla bağlı olan Karabük'te kurulmuştur. B yanlıştır; Karabük'te demir cevheri yatağı yoktur, cevher Divriği'den getirilir. C de yanlıştır; Karabük iç kesimde yer alır ve denize doğrudan bağlantısı yoktur; deniz ulaşımı Ereğli ve İskenderun tesislerinin üstünlüğüdür.

Doğru cevap: E — Yakıtın yakılması - suyun buharlaştırılması - türbinin döndürülmesi

Termik santralde önce yakıt yakılarak ısı elde edilir, bu ısıyla kazandaki su buharlaştırılır, yüksek basınçlı buhar türbini döndürür ve türbine bağlı jeneratör elektrik üretir. A yanlıştır; türbin, buhar üretilmeden döndürülemez. D de yanlıştır; suyun buharlaşabilmesi için önce yakıtın yakılması gerekir; sıralama tersine çevrilemez.

Doğru cevap: B — Kullanılan doğal gazın büyük bölümünün dışarıdan alınması

Türkiye'nin doğal gaz üretimi tüketimini karşılamaktan uzak olduğu için elektrik üretiminde doğal gaza dayanmak dışa bağımlılığı ve döviz çıkışını artırır; fiyat dalgalanmaları da doğrudan elektrik maliyetine yansır. A yanlıştır; doğal gazın kalori değeri yüksektir. D de yanlıştır; doğal gaz zaten boru hatlarıyla taşınmakta, bu da onu kolay dağıtılabilir bir yakıt yapmaktadır.

Doğru cevap: A — Nükleer santrallerde yakıt olarak değerlendirilebilen kaynaklardır

Uranyum ve toryum radyoaktif elementlerdir ve nükleer santrallerde yakıt olarak değerlendirilir; Türkiye'nin toryum yatakları özellikle Eskişehir çevresinde bulunur. D yanlıştır; bu elementler yer kabuğundan çıkarılan ve tükenebilen kaynaklardır, yenilenebilir sayılmazlar. C de yanlıştır; akarsu düşüsünden yararlanılan kaynak hidroelektrik enerjidir ve radyoaktif elementlerle ilgisi yoktur.

Doğru cevap: E — Kurulacakları yerin coğrafi koşullardan bağımsız seçilebildiği

Bu santrallerin yer seçimi tümüyle coğrafi koşullara bağlıdır; rüzgâr santrali için düzenli ve yeterli hızda rüzgâr, güneş santrali için uzun güneşlenme süresi ve açık hava koşulları gerekir. A yanlıştır; ilk yatırım gideri gerçekten yüksektir. C de yanlıştır; rüzgârın kesilmesi ya da havanın kapalı olması üretimi doğrudan düşürdüğü için bu kaynaklar değişkenlik gösterir.

Doğru cevap: E — Denizli - Aydın - Manisa

Jeotermal kaynaklar Büyük Menderes ve Gediz gibi genç çöküntü alanlarının kenarındaki kırık hatları boyunca yoğunlaşır; bu nedenle Denizli, Aydın ve Manisa ülkenin en zengin jeotermal illeridir. A yanlıştır; Zonguldak çevresi taşkömürü havzasıdır. B de yanlıştır; Batman, Siirt ve Şırnak petrol ve asfaltit gibi fosil kaynaklarıyla öne çıkar.

Doğru cevap: B — Akarsuların eğimlerinin genellikle fazla olması

Akarsuların eğiminin fazla olması düşüyü artırdığı için hidroelektrik üretimi kolaylaştıran bir üstünlüktür; güçleştirici bir etken değildir. A yanlıştır; yağış rejimine bağlı olarak debinin yıl içinde çok değişmesi üretimi düzensizleştirir. C de yanlıştır; elverişli vadilerin büyük bölümünde baraj kurulmuş olması yeni yatırım olanaklarını daraltmaktadır.

Doğru cevap: C — Yörenin turizm potansiyelinin yüksekliği

Termik santralin yer seçiminde belirleyici olan etkenler yakıta ve soğutma suyuna yakınlık, ulaşım olanakları ve tüketim merkezlerine uzaklıktır; bir yörenin turizm potansiyeli santral kurulmasını gerektiren bir ölçüt değildir, hatta kirletici etkisi nedeniyle kısıtlayıcı olabilir. A yanlıştır; kömür ağır ve hacimli bir yakıt olduğu için santraller genellikle ocakların yanına kurulur. B de yanlıştır; buharın yoğuşturulabilmesi için bol soğutma suyu zorunludur.

Doğru cevap: E — Taşımanın kesintisiz, güvenli ve düşük maliyetle sürdürülmesi

Boru hatları bir kez kurulduktan sonra hava koşullarından etkilenmeden, kesintisiz ve birim başına çok düşük maliyetle taşıma sağlar; bu nedenle uzun mesafelerde en elverişli yöntemdir. B yanlıştır; boru hattı yatırımının ilk maliyeti oldukça yüksektir, üstünlük işletme aşamasında ortaya çıkar. A da yanlıştır; boru hatları özellikle uzun mesafeli taşımada tercih edilir.

Doğru cevap: B — Bölgede sanayi ve nüfus yoğunluğunun fazla olması

Elektrik tüketimini belirleyen başlıca etkenler sanayi tesislerinin sayısı ve nüfus yoğunluğudur; Marmara her iki bakımdan da ülkenin önündedir. A yanlıştır; Marmara yüz ölçümü en geniş bölge olmak bir yana, Güneydoğu Anadolu'dan sonra yüz ölçümü en küçük ikinci bölgedir ve zaten elektrik tüketimi alanın genişliğine göre belirlenmez. C de yanlıştır; yer altı kaynakları bakımından en zengin bölge Marmara değildir ve zaten tüketim, kaynak zenginliğine göre değil sanayi ile nüfusa göre belirlenir.

Doğru cevap: A — Hidroelektrik potansiyelinin tamamından yararlanılmaktadır

Türkiye'nin hidroelektrik potansiyelinin bir bölümü henüz değerlendirilememiştir; elverişli vadilerin azalması, yüksek yatırım maliyeti ve çevresel kaygılar bunun başlıca nedenleridir. Bu nedenle potansiyelin tamamının kullanıldığı söylenemez. C yanlıştır; taşkömürü gerçekten yalnızca Zonguldak Havzası'nda çıkarılmaktadır. E de yanlıştır; ham petrol üretimi tüketimin çok altında kaldığı için ithalat yapılmaktadır.

Doğru cevap: D — Verimli vadi tabanlarının ve yerleşmelerin su altında kalması

Baraj gölleri doldurulurken vadi tabanındaki verimli tarım alanları, köyler ve kimi zaman tarihî yapılar sular altında kalır; bu da zorunlu göçe ve kültürel varlık kaybına yol açar. A ve B yanlıştır; sulama olanağının artması ve taşkınların denetlenmesi barajların olumlu yanlarıdır. C de yanlıştır; baraj gölünde balıkçılık yapılabilmesi bir kazanç sayılır.

Doğru cevap: C — Elektrik üretiminin tek bir kaynağa dayandırılması

Üretimin tek bir kaynağa dayandırılması verimliliği artırmaz; aksine arz güvenliğini zayıflatır ve o kaynakta yaşanacak sorunlarda ülkeyi savunmasız bırakır. A yanlıştır; yalıtım, ısınma amaçlı enerji tüketimini belirgin biçimde düşürür. E de yanlıştır; iletim kayıplarının azaltılması üretilen enerjinin daha büyük bölümünün kullanılabilmesini sağlar.

Doğru cevap: A — Yer içindeki ısıyla ısınmış yer altı suları

Jeotermal enerji, yer kabuğunun derinliklerindeki ısının etkisiyle ısınan yer altı sularının ve buharın yüzeye çıkarılmasıyla elde edilir. D yanlıştır; bitki ve hayvan atıklarının ayrışmasından elde edilen enerji biyokütledir. E de yanlıştır; güneş ışınlarının panellerle elektriğe dönüştürülmesi güneş enerjisidir. B ise dalga ve gelgit enerjisini tanımlar.

Doğru cevap: A — Hava kirliliğinin ve kükürt bileşiği salımının azalmasına

Doğal gaz yandığında kül ve kükürt dioksit bırakmadığı için kömürle ısınmanın yol açtığı kış aylarındaki ağır hava kirliliği belirgin biçimde azalmıştır. C yanlıştır; doğal gazın büyük bölümü ithal edildiği için bu geçiş dışa bağımlılığı azaltmaz, tam tersine artırır. D de yanlıştır; linyit hâlâ termik santrallerde yoğun biçimde kullanılmaktadır.