Karma Sorular — Test 4

Doğru cevap: C — Divan-ı Hümayun'un üye sayısının artmasına

Tımar sisteminin bozulması toprakların boş kalmasına ve üretimin düşmesine, tımarlı sipahi sayısının azalmasına, köylünün toprağını terk etmesiyle Celali isyanlarının artmasına ve devletin maaşlı kapıkulu askerine yönelmesine yol açmıştır; bu nedenle A, B, D ve E doğrudur. Divan-ı Hümayun'un üye yapısı ise toprak düzeniyle değil, merkez teşkilatındaki yönetim gereksinimleriyle belirlenmiştir. Cevap C.

Doğru cevap: B — Kutadgu Bilig

Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacip'in 1069-1070'te kaleme aldığı, ideal devlet düzenini ve yönetici niteliklerini anlatan ilk Türk siyasetnamesidir. Divânu Lugâti't-Türk Kâşgarlı Mahmut'un sözlüğü olduğu için A, Atabetü'l-Hakayık Edip Ahmet Yükneki'nin ahlak kitabı olduğu için C yanlıştır. Divan-ı Hikmet Ahmet Yesevi'ye, Muhakemetü'l-Lugateyn ise Ali Şir Nevai'ye aittir. Cevap B.

Doğru cevap: E — Karesioğulları

Karesioğulları Beyliği'nin 1345'te Osmanlı topraklarına katılmasıyla beyliğin gemileri ve Hacı İlbey, Evrenos Bey gibi komutanları Osmanlı hizmetine girmiş, böylece Rumeli'ye geçişin yolu açılmıştır. Germiyanoğulları toprakları çeyiz yoluyla, Menteşe ve Aydınoğulları ise daha sonraki dönemlerde alındığı için A, C ve D yanlıştır; Candaroğulları ise Karadeniz kıyısında yer aldığından Rumeli'ye geçişle ilgisizdir. Cevap E.

Doğru cevap: C — Halkçılık

Halkçılık ilkesi, toplumda sınıf ve cinsiyet ayrımı gözetmeksizin herkesin yasa önünde eşit sayılmasını ve yönetime katılmasını öngörür; kadınlara siyasal haklar tanınması doğrudan bu ilkeyle ilgilidir. Devletçilik ekonomik alana ilişkin olduğu için A, laiklik ise din ve devlet işlerinin ayrılmasını düzenlediği için D yanlıştır. İnkılapçılık yeniliklerin sürekliliğini, milliyetçilik ise ulusal birliği vurgular. Cevap C.

Doğru cevap: D — Türk azınlık konusunun antlaşma metinlerine girdiğinin

1913 İstanbul Antlaşması ile Meriç Nehri sınır kabul edilmiş, Edirne ve Kırklareli geri alınmış; Bulgaristan'da kalan Türklerin din ve mülkiyet hakları güvence altına alınmıştır. Böylece Türk azınlık meselesi ilk kez bir antlaşma metnine girmiştir. A yanlıştır; Bulgaristan 1908'de ilan ettiği bağımsızlığını korumuştur. E de yanlıştır; Ege adaları Osmanlı Devleti'ne bırakılmamış, sorun Londra Antlaşması'yla büyük devletlere havale edilmiştir.

Doğru cevap: A — Kut

Kut inancı, hükümdarlığın Gök Tanrı tarafından bağışlanan kutsal bir yetki olduğunu anlatır ve kut kan yoluyla hanedanın bütün erkek üyelerine geçtiği için taht mücadelelerinin de kaynağı olmuştur. B yanlıştır; töre, yazısız hukuk kurallarının bütünüdür ve hükümdar da töreye uymak zorundadır. C de yanlıştır; kurultay devlet işlerinin görüşüldüğü meclistir. Yabgu ve tigin ise unvanlardır.

Doğru cevap: D — Bütün millî cemiyetlerin tek çatı altında birleştirileceği

Millî cemiyetlerin Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilmesi Erzurum'da değil, 4-11 Eylül 1919'daki Sivas Kongresi'nde kararlaştırılmıştır. A ve C yanlıştır; bu iki karar doğrudan Erzurum Kongresi metninde yer alır ve daha sonra Misak-ı Millî'ye de temel oluşturmuştur. Manda ve himayenin reddi Erzurum'da dile getirilmiş, Sivas'ta ise kesin biçimde karara bağlanmıştır.

Doğru cevap: D — Belgrad Antlaşması

1739 Belgrad Antlaşması ile Osmanlı Devleti, Avusturya'dan Belgrad ve çevresini geri almış; bu antlaşma Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyılda imzaladığı son kazançlı antlaşma olarak kabul edilmiştir. A yanlıştır; 1718 Pasarofça ile Mora kazanılmış olsa da Belgrad, Banat ve Eflak'ın bir bölümü kaybedilmiştir. B de yanlıştır; 1774 Küçük Kaynarca, Kırım'ın elden çıkma sürecini başlatan ağır bir yenilgi antlaşmasıdır. E şıkkındaki Karlofça ise 1699'a, yani XVII. yüzyıla aittir.

Doğru cevap: E — Savaş sonrası ekonomik bunalım ve toplumsal hoşnutsuzluk

I. Dünya Savaşı'nın ardından yaşanan işsizlik, enflasyon ve 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın derinleştirdiği hoşnutsuzluk, hem İtalya'da hem de Almanya'da otoriter ve saldırgan akımlara toplumsal destek sağlamıştır. B yanlıştır; Milletler Cemiyeti'nin yaptırım gücü zayıftı ve bu iki devletin yayılmasını engelleyememiştir. A da yanlıştır; İtalya ve Almanya sömürge paylaşımından yeterince pay alamamış, bu durum yayılmacılığın gerekçesi yapılmıştır.

Doğru cevap: A — Kişiler arasındaki ayrımı kaldırıp resmî işlemleri kolaylaştırmak

Soyadı Kanunu, ağa, hacı, hoca, molla gibi lakap ve unvanlarla anılan bir toplum yapısını sona erdirerek herkesin eşit biçimde bir soyadı taşımasını sağlamış; böylece hem toplumsal ayrıcalıklar kaldırılmış hem de nüfus, tapu, miras ve mahkeme işlemleri kolaylaşmıştır. E yanlıştır; okuma yazmayla ilgili düzenleme 1928 Harf İnkılabı ve 1928'de açılan Millet Mektepleridir. D de yanlıştır; dil çalışmaları Türk Dil Kurumu aracılığıyla yürütülmüştür.

Doğru cevap: A — Çok geniş toprakların yönetimini kolaylaştırma isteğiyle

Doğu-batı biçimindeki bu düzenleme ikili teşkilat olarak adlandırılır ve amacı, at sırtında bile haftalar süren ulaşımın olduğu çok geniş bozkır topraklarında yönetimi kolaylaştırmaktır. C yanlıştır; ikili teşkilat veraset sorununu çözmemiş, aksine hanedan üyeleri arasındaki taht kavgalarını kolaylaştırmıştır. E de yanlıştır; ikili teşkilat konar-göçer yaşamla birlikte sürdürülmüştür, yerleşik hayata geçişle ilgisi yoktur. Boy beylerinin gücü ise ortadan kaldırılmamış, boylar federasyon içinde varlığını korumuştur.

Doğru cevap: E — Avrupa'nın ekonomik olarak onarılmasını hedeflemesi

Marshall Planı, II. Dünya Savaşı'nda yıkılan Avrupa ekonomilerinin onarılmasını ve böylece komünizmin yayılmasının önlenmesini amaçlayan geniş kapsamlı bir ekonomik yardım programıdır. Truman Doktrini ise Türkiye ve Yunanistan'a yönelik, ağırlıklı olarak askerî nitelikli bir yardımdır; bu nedenle A ve B Marshall Planı'nı değil Truman Doktrini'ni tanımlar. Program Sovyetler Birliği'nin desteğiyle değil, ona karşı yürütülmüştür. Cevap E.

Doğru cevap: D — TBMM'yi tanıyan ilk büyük devletle siyasi ilişki kurulması

I. İnönü Zaferi'nin ardından imzalanan Moskova Antlaşması ile Sovyet Rusya, TBMM Hükûmeti'ni tanıyan ilk büyük devlet olmuş; TBMM hem siyasi hem de askerî destek sağlamıştır. C yanlıştır; İtilaf Devletleri TBMM'yi Şubat 1921'de Londra Konferansı'na çağırarak hukuken tanımış, Fransa da Ekim 1921 Ankara Antlaşması'yla TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti olmuştur; bu gelişmeler Sovyet Rusya ile imzalanan Moskova Antlaşması'nın sonucu değildir. E yanlıştır; Ermenistan'ın istemlerinden vazgeçmesi 1920 Gümrü Antlaşması ile gerçekleşmiştir. Boğazların yönetimi ise 1936 Montrö Sözleşmesi'yle Türkiye'ye bırakılmıştır.

Doğru cevap: B — Karadeniz ticaret yollarının Osmanlı denetimine girdiği

Amasra, Sinop ve Trabzon'un alınmasıyla Karadeniz'in güney kıyıları, Kırım'ın bağlanmasıyla da kuzey kıyıları denetim altına alınmış; böylece Karadeniz ticaret yolları Osmanlı denetimine girmiştir. Bu fetihler Balkanlarla ya da Akdeniz'le değil, Karadeniz havzasıyla ilgili olduğundan C ve D yanlıştır. Baharat Yolu Mısır ve Kızıldeniz üzerinden işlediği için E de geçersizdir. Cevap B.

Doğru cevap: C — Anadolu'daki Türk siyasi birliğinin bozulup beyliklerin doğması

Kösedağ'da Moğollara yenilen Anadolu Selçuklu Devleti önce Moğol İmparatorluğu'na, 1256'dan sonra ise İlhanlılara bağlı duruma düşmüş; merkezî otoritenin çökmesiyle Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Osmanoğulları gibi ikinci dönem Anadolu beylikleri ortaya çıkmıştır. A yanlıştır; Bizans Anadolu'da egemenliğini yeniden kuramamış, aksine giderek zayıflamıştır. B de yanlıştır; Moğol baskısı Anadolu'ya yönelen Türkmen göçlerini durdurmamış, tersine hızlandırmıştır.