Karma Sorular — Test 6

Doğru cevap: D — Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğünün başlamış olması

Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Andrea Doria yönetimindeki Haçlı donanmasını Preveze açıklarında yenmiş ve Akdeniz'de Türk üstünlüğü başlamıştır; bu üstünlük 1571 İnebahtı yenilgisine kadar sürmüştür. A yanlıştır; Kıbrıs 1571'de II. Selim Dönemi'nde alınmıştır. B de yanlıştır; Karadeniz'in Türk gölü hâline gelmesi Fatih Dönemi'nde Kırım'ın bağlanmasıyla tamamlanmıştır. Hint Okyanusu seferleri ise başarısızlıkla sonuçlanmıştır.

Doğru cevap: B — Bugünkü Türkiye-İran sınırının büyük ölçüde belirlenmiş olması

IV. Murat Dönemi'nde imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile Bağdat Osmanlı Devleti'nde, Revan İran'da kalmış ve çizilen sınır küçük değişikliklerle bugünkü Türkiye-İran sınırının temelini oluşturmuştur. D yanlıştır; antlaşmayla Bağdat kaybedilmemiş, tam tersine Osmanlı Devleti'nde kalmıştır. C de yanlıştır; Safevilere karşı ilk büyük üstünlük 1514 Çaldıran Savaşı ile sağlanmıştır. Antlaşma iki ülke arasında uzun süreli bir barış dönemi başlatmıştır.

Doğru cevap: A — İstanbul Hükûmetinin Temsil Heyetini hukuken tanıması

Salih Paşa ile Temsil Heyeti arasında yapılan görüşmeler sonunda İstanbul Hükûmeti, Temsil Heyetini hukuken tanımış; böylece Anadolu'daki millî hareket resmî bir muhatap durumuna gelmiştir. Mebusan Meclisinin toplanma yeri konusunda anlaşma sağlanamamış, meclis İstanbul'da açıldığı için B yanlıştır. Misak-ı Millî 28 Ocak 1920'de kabul edilmiş, Damat Ferit Paşa Hükûmeti ise bu görüşmelerden önce istifa etmiştir. Cevap A.

Doğru cevap: C — Resmî dil olarak Türkçeyi kullanmaları ve eserlerini Türkçe vermeleri

Karahanlılar, halkı ve yönetici kesimi Türk olan bir devlet olduğu için resmî dil Türkçe kalmış; Kutadgu Bilig, Divanü Lügati't-Türk ve Atabetü'l-Hakayık gibi eserler bu ortamda yazılmıştır. Gaznelilerde ise saray ve yazışma dili Farsça, bilim dili Arapçadır. A ve D Gaznelilere aittir: Hindistan seferlerini Gazneli Mahmut yapmış, sultan unvanını da ilk kez o kullanmıştır. B ise Büyük Selçuklulara, Tuğrul Bey'in 1055'teki Bağdat seferine aittir.

Doğru cevap: E — Kazasker

Kazasker, ilmiye sınıfının divandaki temsilcisidir; kadı ve müderrislerin atanması ile büyük davaların görülmesinden sorumludur. A yanlıştır; nişancı padişahın tuğrasını çeker, tapu-tahrir defterlerini tutar ve arazileri dirliklere ayırır. B de yanlıştır; defterdar hazineye ilişkin gelir gider işlerinden sorumludur. Kaptan-ı Derya donanmanın, reisülküttap ise yazışma ve dış ilişkiler kaleminin başıdır.

Doğru cevap: B — Toplumsal alanda birliği bozan inanış ve ayrıcalıkları önlemek

Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması; şeyh, derviş, dede gibi unvanların kullanımını yasaklayarak toplumsal alanda birliği bozan yapıları ortadan kaldırmayı ve batıl inanışların etkisini azaltmayı amaçlamıştır. A yanlıştır; öğretimin birleştirilmesi 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile yapılmıştır. E de yanlıştır; Harf İnkılabı 1928'de gerçekleşmiştir ve tekkelerin kapatılmasıyla doğrudan bir bağı yoktur.

Doğru cevap: A — Aile hukukunda kadın ile erkeğin eşit haklara kavuşması

İsviçre Medeni Kanunu esas alınarak hazırlanan Türk Medeni Kanunu; tek eşle evlilik zorunluluğu getirmiş, resmî nikâhı esas almış, mirasta ve boşanmada kadın ile erkeği eşit saymıştır. B yanlıştır; kadınların milletvekili seçme ve seçilme hakkı 1934'te anayasa değişikliğiyle tanınmıştır. C de yanlıştır; öğretimin birleştirilmesi 3 Mart 1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile gerçekleşmiştir. Ölçü birimlerindeki değişiklik ise 1931 yılına aittir.

Doğru cevap: B — Avarız vergisi

Avarız, başlangıçta yalnızca savaş ve kıtlık gibi olağanüstü durumlarda toplanan bir örfi vergiydi; savaşların uzaması ve hazine giderlerinin artmasıyla XVII. yüzyıldan itibaren düzenli olarak alınmaya başlanmıştır. A yanlıştır; öşür, Müslüman çiftçilerden alınan ve süreklilik gösteren ürün vergisidir. C de yanlıştır; cizye, askerlik yapmayan gayrimüslim erkeklerden alınan olağan bir şer'i vergidir. Çift resmi ise Müslüman köylünün işlediği toprak için ödediği vergidir.

Doğru cevap: B — Devlet yönetiminin Avrupa örneğine göre yeniden düzenlenmesiyle

II. Mahmud, yüzyıllardır süren divan örgütünü kaldırıp nazırlıklar kurmuş; böylece işlerin uzmanlık alanlarına göre dağıtıldığı, Avrupa'daki bakanlar kurulu düzenine benzeyen bir yapı oluşturulmuştur. A yanlıştır; bu düzenleme padişahın yetkilerini sınırlamamış, tam tersine merkezî otoriteyi güçlendirmiştir. C de yanlıştır; II. Mahmud ayanların gücünü kırmaya çalışmış, Sened-i İttifak'ı da geçersiz saymıştır. Şeyhülislamlık ise varlığını sürdürmüştür.

Doğru cevap: B — Zitvatorok Antlaşması

1606 Zitvatorok Antlaşması ile Avusturya'nın ödediği yıllık vergi kaldırılmış ve arşidük protokol bakımından padişaha denk sayılmıştır; bu, Osmanlı Devleti'nin Avrupa karşısındaki üstünlüğünün sarsılmaya başladığını gösterir. Vasvar 1664, Bucaş 1672 tarihli olduğu için A ve C yanlıştır. Karlofça 1699'da imzalanmış, İstanbul Antlaşması ise 1700'de Rusya ile yapılmıştır. Cevap B.

Doğru cevap: A — Mebusan Meclisinde onaylanmamış olması

Sevr Antlaşması Osmanlı temsilcilerince imzalanmış olsa da, 11 Nisan 1920'de dağıtılan Mebusan Meclisi'nde onaylanamadığı için hukuken yürürlüğe girememiştir. İtilaf Devletleri antlaşmayı imzaladığından B, Yunanistan da imzacı devletlerden biri olduğundan D yanlıştır. TBMM'nin görüşmelere katılmaması antlaşmayı siyasi olarak anlamsızlaştırsa da hukuki geçersizliğin doğrudan gerekçesi değildir. Padişahın onayı da tek başına yeterli değildir; Kanun-i Esasi'ye göre barış antlaşmaları önce Mebusan Meclisinin onayından geçer, padişahın tasdiki bu onaydan sonra gelir; Meclis dağıtılmış olduğundan bu zorunlu ilk aşama hiç gerçekleşememiştir, bu yüzden E temel neden olamaz. Cevap A.

Doğru cevap: E — Lale Devri'nin sona ererek III. Ahmet'in tahttan indirilmesi

Patrona Halil İsyanı, 1718-1730 arasındaki Lale Devri'ni sona erdirmiş; III. Ahmet tahttan indirilmiş, Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa öldürülmüş ve dönemin yenilikçi ortamı dağılmıştır. A yanlıştır; Yeniçeri Ocağı 1826'da II. Mahmud Dönemi'nde Vaka-i Hayriye ile kaldırılmıştır. B de yanlıştır; Nizam-ı Cedid'in dağıtılması 1807 Kabakçı Mustafa İsyanı'nın sonucudur. Sened-i İttifak ise 1808'de imzalanmıştır.

Doğru cevap: C — Balkanlardaki Osmanlı egemenliğinin pekişmiş olması

Üç savaş da Balkanlarda kurulan Haçlı ya da Sırp-Bulgar birliklerine karşı kazanılmış ve Osmanlı Devleti'nin Rumeli'deki varlığını kalıcı hâle getirmiştir. A yanlıştır; Anadolu Türk siyasi birliği Yavuz ve Kanuni dönemlerine kadar uzanan uzun bir süreçte sağlanmıştır. B de yanlıştır; İstanbul 1453'te, bu savaşlardan çok sonra fethedilmiştir. Denizlerdeki üstünlük ise ancak XVI. yüzyılda Preveze ile kurulmuştur.

Doğru cevap: A — Millet sistemi

Osmanlı Devleti gayrimüslimleri Rum, Ermeni ve Yahudi milletleri biçiminde örgütlemiş; evlenme, boşanma, miras ve eğitim gibi konularda cemaatlerin kendi hukukunu uygulamasına izin vermiştir. Bu düzen millet sistemi olarak adlandırılır. B yanlıştır; iltizam, vergi toplama hakkının açık artırmayla devredilmesidir. C de yanlıştır; devşirme, Hristiyan çocukların kapıkulu ve devlet hizmeti için yetiştirilmesidir ve dinî cemaat yönetimiyle ilgisi yoktur.

Doğru cevap: A — Sanayi İnkılabı'nın etkisiyle iç pazarın daralması

Sanayi İnkılabı XVIII. yüzyılın sonlarında İngiltere'de başlamış, etkileri Osmanlı ekonomisinde XIX. yüzyılda özellikle 1838 Balta Limanı Antlaşması sonrasında görülmüştür; bu nedenle XVII. yüzyıl duraklamasının nedeni sayılamaz. C yanlıştır; tımar sisteminin bozulması hem tarımsal üretimi hem de eyalet ordusunu doğrudan zayıflatmıştır. D de yanlıştır; Coğrafi Keşifler XV. yüzyılın sonlarında başlamış ve Osmanlı gümrük gelirlerini azaltmıştır.