Osmanlı Kültür ve Medeniyeti — Test 11

Doğru cevap: A — Takiyüddin

İstanbul Rasathanesi'ni kuran ve astronomi gözlemleri yapan bilgin Takiyüddin'dir. Ali Kuşçu Fatih Dönemi'nde İstanbul'a gelerek matematik ve astronomi alanında çalıştığından B seçeneği dönem bakımından farklıdır. Sabuncuoğlu Şerefeddin ise tıp ve cerrahi alanında eser vermiş bir hekimdir.

Doğru cevap: B — Divan edebiyatının aruz, halkın hece ölçüsü kullanması

Divan edebiyatı aruz ölçüsünü ve Arapça-Farsça sözcüklerle zenginleştirilmiş bir dili, halk edebiyatı ise hece ölçüsünü ve sade bir dili kullanır. Divan edebiyatında aşk ve övgü gibi dinî olmayan konular da işlendiğinden A seçeneği yanlıştır. Halk edebiyatı büyük ölçüde sözlü geleneğe dayandığı için C seçeneği de gerçeği yansıtmaz.

Doğru cevap: E — Darüşşifa

Hastaların tedavi edildiği ve tıp öğreniminin uygulamalı olarak yapıldığı kurum darüşşifadır. Tabhane yolcuların ve dervişlerin geçici olarak barındığı bölüm olduğundan B seçeneği tedavi işleviyle örtüşmez. İmarethane ise yemek dağıtımıyla görevli olduğu için sağlık kurumu değildir.

Doğru cevap: D — Levni

Lale Devri minyatür sanatının en tanınmış ustası Levni'dir. Nakkaş Osman daha erken bir dönemde saray nakkaşhanesinde çalıştığından A seçeneği dönem bakımından farklıdır. Sedefkâr Mehmet Ağa mimar, Hafız Osman ise hattat olduğu için minyatür sanatçısı değildir.

Doğru cevap: C — Hezarfen Ahmet Çelebi

Kanat takarak uçtuğu anlatılan kişi Hezarfen Ahmet Çelebi'dir. Lagari Hasan Çelebi ise barut gücüyle havalanan bir düzenekle denemeler yaptığından A seçeneği farklı bir girişimi anlatır. Katip Çelebi ve Evliya Çelebi ise eserleriyle tanınan yazarlardır.

Doğru cevap: C — Kazasker

Kazasker, kadı ve müderrislerin atanmasıyla birlikte yargı ve eğitim işlerinden sorumlu divan üyesidir. Şeyhülislam ise fetva vererek işlemlerin dine uygunluğu konusunda görüş bildirdiği için atama yetkisi taşımaz. Sadrazam padişahın vekili olarak genel yönetimden sorumludur.

Doğru cevap: A — Sabuncuoğlu Şerefeddin

Cerrahi işlemleri resimlerle anlatan eseriyle tanınan hekim Sabuncuoğlu Şerefeddin'dir. Akşemseddin hastalıkların gözle görülmeyen canlılardan bulaştığı görüşüyle anılsa da resimli bir cerrahi kitabı bulunmadığından B seçeneği yanlıştır. Ali Kuşçu ise matematik ve astronomi alanının bilginidir.

Doğru cevap: E — Yargı dışında yönetim ve denetim işleri de üstlendiği

Nikâh, vakıf denetimi, fiyat kontrolü ve merkezî emirlerin uygulanması gibi görevler, kadının yargının ötesinde yönetsel ve denetsel işlevler taşıdığını gösterir. Metinde sayılan görevlerin çeşitliliği, görev alanının vakıflarla sınırlı olmadığını açıkça ortaya koyar. Kadılar kazasker aracılığıyla atandığından yetkilerinin beylerbeyince belirlendiği de söylenemez.

Doğru cevap: C — Dinî, eğitsel ve sosyal hizmetlerin bütünleştirildiğini

Külliyede eğitim, sağlık, konaklama ve temizlik yapılarının cami çevresinde toplanması, farklı hizmetlerin tek bir merkezde bütünleştirildiğini gösterir. Medrese, hamam ve kervansarayın varlığı yalnızca dinî yapı bulunduğu iddiasını çürütür. Darüşşifanın külliye içinde yer alması ise sağlık hizmetlerinin göz ardı edilmediğini kanıtlar.

Doğru cevap: B — Denetleyici ve görüş bildirici bir işlev taşıdığı

Fetva vermek ancak uygulamadan sorumlu olmamak, şeyhülislamlığın icra değil görüş bildirme ve dinî uygunluğu denetleme işlevi taşıdığını gösterir. Yürütmenin başı padişahın vekili olan sadrazamdır. Kadıların atanması ise kazaskerin görev alanına girdiği için o seçenek de yanlıştır.

Doğru cevap: D — Üretimin sürekliliğinin sağlanmasını

Boş bırakılan toprağın geri alınabilmesi, arazinin sürekli işlenmesini ve üretimin kesintiye uğramamasını sağlamaya yöneliktir. Mülkiyet devlette kaldığı için toprakların köylüye satılması söz konusu değildir. Üretimin sürmesi vergi gelirlerinin de devamını sağladığından vergi toplamanın durdurulması amacı taşınamaz.

Doğru cevap: C — Medrese

Müderrislerin ders verdiği, mezunlarının kadılık ve müderrislik yapabildiği kurum medresedir. Enderun sarayda devlet adamı yetiştiren ayrı bir okuldur ve kadı yetiştirmez. İmaret bir hayır kurumu, tersane ise gemi yapım yeridir.

Doğru cevap: A — Bölgelerin koşullarına göre farklı yöntemler uygulandığı

Bazı eyaletlerde tımar yerine farklı bir gelir düzeni uygulanması, Osmanlı'nın taşra yönetiminde bölgesel koşulları gözettiğini gösterir. Aynı bilgi, tüm eyaletlerin tek biçimde yönetildiği iddiasını da geçersiz kılar. Vergilerin bir bölümünün hazineye gönderilmesi ise merkezle bağın sürdüğünü kanıtlar.

Doğru cevap: E — Ali Kuşçu

Ali Kuşçu, Fatih Sultan Mehmed'in daveti üzerine İstanbul'a gelmiş ve astronomi ile matematik alanında çalışmalar yapmıştır. Piri Reis ve Seydi Ali Reis denizcilik ve coğrafya alanında eser vermiş kişilerdir. Mimar Sinan ise Kanuni Dönemi'nin baş mimarıdır.

Doğru cevap: E — Mimarın mesleki gelişimini eserleri üzerinden anlattığı

Çıraklık, kalfalık ve ustalık nitelemeleri, Mimar Sinan'ın kendi mesleki gelişimini eserleri üzerinden aşamalı biçimde tanımladığını gösterir. Selimiye ustalık eseri olarak anıldığı için ilk eser sayılamaz. Selimiye Edirne'de bulunduğundan yapıların tamamının İstanbul'da olduğu da söylenemez.