Osmanlı Kültür ve Medeniyeti — Test 12

Doğru cevap: C — Vakıflar

Bir malın gelirinin kamu yararına sürekli biçimde tahsis edilmesiyle kurulan yapılar vakıflardır. Loncalar esnaf örgütlenmesi, tımarlar ise hizmet karşılığı verilen dirlikler olduğu için doğru değildir. Kervansaraylar da vakıflar tarafından yaptırılabilen yapılardır, kurumun kendisi değildir.

Doğru cevap: A — İki hukuk kaynağının birbirini tamamladığı

Örfi hukukun şer'i hukuka aykırı olamaması, iki kaynağın birbirini dışlamadan tamamladığını gösterir. Padişahın örfi hukuk alanında kural koyabilmesi, onun hukuk alanında yetkisiz olmadığını ortaya koyar. Fatih ve Kanuni dönemlerinde kanunnameler hazırlandığı için bunun yasaklandığı da söylenemez.

Doğru cevap: E — Üretim ve piyasa düzeninin denetlenmesini

Kalite, fiyat ve miktarın belirlenmesi, loncaların üretim ve piyasa düzeni üzerinde denetleyici bir işlev üstlendiğini gösterir. Bu denetim yapısı, üretimin her türlü kontrolden çıktığı iddiasıyla doğrudan çelişir. Loncalar şehirdeki esnaf ve zanaatkârları kapsadığından tarımsal üretimle de ilgili değildir.

Doğru cevap: A — Sadrazam

Padişahın mührünü taşıyan ve onun mutlak vekili konumundaki görevli sadrazamdır. Nişancı belgelere tuğra çekmekle, defterdar maliyeyle görevlidir. Şeyhülislam ise fetva makamı olup yürütme yetkisi taşımaz.

Doğru cevap: D — Şehzadeler arasında taht mücadelelerine

Veraset konusunda kesin bir kuralın bulunmaması, tahtın hangi şehzadeye geçeceği belirsiz olduğundan kardeşler arasında mücadelelere yol açmıştır; Fetret Devri bunun en bilinen örneğidir. Divan ve medreseler bu süreçte varlıklarını sürdürdüğü için kaldırıldıkları söylenemez. Tımar sistemi de veraset kuralının belirsiz olduğu bu dönem boyunca uygulanmaya devam ettiğinden B seçeneği taht belirsizliğiyle ilişkilendirilemez; tımarın sonradan bozulması ve 1839'da Tanzimat Fermanı ile kaldırılması ise veraset sorunundan bağımsız gelişmelerdir.

Doğru cevap: B — Toplumsal ayrımın işlev esasına dayandığı

Ayrımın dine veya kökene değil devletle kurulan ilişkiye dayanması, sınıflandırmanın işlev esaslı olduğunu gösterir. Metin bu ayrımın dinle ilgili olmadığını belirttiği için vergi yükümlülüğünün dine göre belirlendiği söylenemez. Askerî sınıf ilmiye ve kalemiye mensuplarını da kapsadığından yalnızca savaşçılardan oluştuğu da yanlıştır.

Doğru cevap: B — Enderun

Enderun, sarayda kurulmuş ve üst düzey devlet adamı yetiştirmeyi amaçlayan eğitim kurumudur. Medreseler saray dışında yer alan ve daha çok kadı ile müderris yetiştiren kurumlardır. İmaret ise yoksullara yemek dağıtan bir hayır kurumu olduğu için eğitim işlevi taşımaz.

Doğru cevap: D — Farklı toplulukların bir arada yaşamasına

Millet sistemi olarak adlandırılan bu düzen, farklı din ve topluluklara kendi iç işlerinde serbestlik tanıyarak birlikte yaşamayı mümkün kılmıştır. Şer'i hukuk Müslümanlar için yürürlükte kaldığından kaldırıldığı söylenemez. Kadılık da varlığını sürdürdüğü için ortadan kalktığı iddiası yanlıştır.

Doğru cevap: E — Akıncılar

Akıncılar, sınır boylarında görev yapan eyalet askerlerindendir; kapıkulu sınıfına dâhil değildir. Yeniçeriler, cebeciler, topçular ve lağımcılar ise kapıkulu piyade ocakları arasında yer alır ve devletten ulufe alır.

Doğru cevap: C — Verginin kaynağına ve duruma göre çeşitlendirildiği

Metinde vergilerin hem yükümlüsüne hem de toplanma koşuluna göre farklı adlar aldığı görülmekte, bu da çeşitlendirilmiş bir vergi düzenine işaret etmektedir. Haraç ve cizyenin varlığı, gayrimüslimlerden vergi alınmadığı iddiasını çürütür. Avarız dışındaki vergiler olağan dönemlerde de toplandığından yalnızca savaş zamanına özgü oldukları söylenemez.

Doğru cevap: B — Denizciliğin devlet yönetiminde ağırlık kazandığının

Donanma komutanının en üst karar organına alınması, denizciliğin devlet politikaları içinde artan ağırlığını gösterir. Aynı dönemde Macaristan ve İran seferleri sürdüğünden kara ordusunun önemini yitirdiği söylenemez. Divana yeni bir üyenin katılması da yetkilerinin daraltıldığı iddiasıyla çelişir.

Doğru cevap: D — Tımarlı sipahiler

Dirlik topraklarının gelirinden geçinen ve sefer sırasında cebelularıyla orduya katılan eyalet askerleri tımarlı sipahilerdir; ordunun en kalabalık bölümünü oluştururlar. Yeniçeriler, cebeciler ve humbaracılar kapıkulu ocaklarına bağlı olup ulufe alırlar. Azaplar ise sayıca daha sınırlı yardımcı kuvvetlerdir.

Doğru cevap: A — Mimar Sinan

Sayılan yapıların mimarı, Osmanlı klasik mimarisinin doruk noktası kabul edilen Mimar Sinan'dır. Ali Kuşçu astronomi ve matematik alanında çalışmış bir bilgindir. Matrakçı Nasuh ise minyatür ve tarih alanındaki eserleriyle tanınır.

Doğru cevap: C — Üretimde kaliteyi ve piyasa düzenini korumak

Narh fiyatlara üst sınır koyarak tüketiciyi korur, gedik dükkân açma hakkını ustalık ölçütüne bağlayarak ehil olmayanların üretime girmesini engeller, lonca ise üretilen malın kalitesini ve esnaf arasındaki dayanışmayı denetler; üçünün de amacı kalite ve piyasa düzenidir. Osmanlı düzeninde gayrimüslimler de esnaf örgütleri içinde yer aldığından B yanlıştır. Loncalar askerî değil ekonomik ve mesleki kuruluşlardır, bu yüzden D de elenir. Cevap C.

Doğru cevap: B — Devlet işlerinin uzmanlık alanlarına göre bölündüğünün

Kazasker yargı ve eğitim, defterdar maliye, nişancı ise yazışma ve tapu-tahrir işlerinden sorumludur; bu dağılım devlet işlerinin belirli uzmanlık alanlarına ayrıldığını gösterir. Divan bir danışma ve karar organıdır, ancak son söz padişaha ait olduğundan yetkinin divana devredildiğini söyleyen C yanlıştır. Divanda yargı davalarının yanı sıra mali, idari ve askerî konular da görüşüldüğü için D de gerçeği yansıtmaz. Cevap B.