Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin Osmanlı Kültür ve Medeniyeti konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 207 soru kitap sırasına göre 14 teste bölünmüştür; bu sayfa 5. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Defterdar ve Nişancı (kalemiye), Hukuk düzeni: şer'i–örfi hukuk ve kadı, Saray teşkilatı: Birun, Enderun, Harem, Taşra teşkilatı ve eyalet türleri, Eğitim: sıbyan mektebi ve medrese, Divan-ı Hümayun, Veziriazam (Sadrazam), Toplum yapısı ve millet sistemi. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
3 kolay8 orta4 zor
Osmanlı Devleti'nde gayrimüslim erkeklerden, askerlik hizmeti yapmadıkları için alınan vergi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Cizye
Askerlik yapmayan gayrimüslim erkeklerden alınan vergi cizyedir. Öşür Müslüman köylüden alınan ürün vergisi olduğundan B seçeneği yükümlü grubu bakımından yanlıştır. Ağnam hayvan sayısına göre alınan, bâc ise ticaretten alınan vergiler olduğu için tanımla ilgisizdir.
Osmanlı maliyesinde dış hazinenin gelirleri giderleri karşılamaya yetmediğinde iç hazineden aktarma yapılır, imkân bulunduğunda bu tutar geri ödenirdi. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: A — Maliyenin hesap ve kayıt düzenine dayandığının
İki hazine arasındaki aktarmanın kayda bağlanıp geri ödenmesi, maliyenin belirli bir hesap ve denetim düzenine göre yürütüldüğünü gösterir. İç hazinenin varlığı padişahın kendine ait bir birikimi bulunduğunu ortaya koyduğundan B seçeneği metinle çelişir. İlk dış borç 1854'te alındığı için D seçeneği de klasik dönem için geçerli değildir.
Osmanlı Devleti'nde din, dil ve sınıf farkı gözetilmeksizin herkes, haksızlığa uğradığı gerekçesiyle doğrudan Divan-ı Hümayun'a başvurabilirdi. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: E — Halka açık bir hak arama yolunun bulunduğunun
Herkesin divana başvurabilmesi, devletin adalet anlayışı gereği halka açık bir hak arama yolu bıraktığını gösterir. Osmanlı toplumunda reaya ile askerî sınıf ayrımı sürdüğünden A seçeneği yanlıştır. Divan kararları ancak padişahın onayıyla kesinleştiği için D seçeneği de divanın işleyişine aykırıdır.
Aşağıdakilerin hangisinde divan üyesi ile üstlendiği görev yanlış eşleştirilmiştir?
Doğru cevap: C — Kazasker - Donanmanın sefer hazırlıklarını yürütmek
Kazasker yargı ve eğitim işlerinden sorumludur; donanmayla ilgili görevler kaptan-ı deryaya aittir, bu nedenle eşleştirme yanlıştır. Nişancının tuğra çekmesi ve defterdarın maliyeyi yönetmesi doğru eşleştirmeler olduğundan A ve B seçenekleri elenir. Sadrazamın padişahın vekili olması da klasik dönemin bilinen düzenidir.
Divan toplantılarına katılarak sadrazama yardımcı olan ve görüşleriyle karar sürecine katkı veren vezirlere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Kubbealtı vezirleri
Divan toplantılarına katılan ve sadrazama yardımcı olan vezirlere kubbealtı vezirleri denir. Beylerbeyi eyalet, sancakbeyi ise sancak yönetiminden sorumlu taşra görevlileri olduğundan A ve B seçenekleri merkez teşkilatıyla ilgili değildir. Kapıcıbaşı sarayın dış hizmetlerinde görev alan bir Birun görevlisidir.
Osmanlı eğitim düzeninde çocuklara okuma-yazma ile temel dinî bilgilerin verildiği ilk basamak aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Sıbyan mektebi
Eğitimin ilk basamağı, mahalle ve köylerde bulunan sıbyan mektepleridir. Medrese sıbyan mektebinden sonra gelen orta ve yüksek dereceli kurum olduğundan A seçeneği sıralamaya uymaz. Enderun ise sarayda devlet adamı yetiştiren özel bir okul olduğu için halkın ilk eğitim basamağı değildir.
Osmanlı şehirlerinde çarşı ve pazarların denetlenmesinden, ölçü ve tartıların kontrolünden, belirlenen fiyatlara uyulmasından sorumlu olan görevli aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Muhtesip
Çarşı ve pazar denetimini yapan, ölçü-tartı ile narh uygulamasını gözeten görevli muhtesiptir. Subaşı güvenlikten sorumlu olduğundan B seçeneği farklı bir görev alanına işaret eder. Kadı denetimin genel sorumlusu olmakla birlikte çarşı denetimini bizzat muhtesip aracılığıyla yürüttüğü için doğrudan cevap değildir.
Osmanlı dirlik düzeninde yıllık geliri 100.000 akçenin üzerinde olan bölümlere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Has
Yıllık geliri 100.000 akçenin üzerindeki dirlikler has adını alır ve padişah, vezir, beylerbeyi gibi üst düzey görevlilere verilir. Tımar 20.000 akçeye kadar, zeamet ise 20.000-100.000 akçe arasındaki dirlikleri karşıladığından A ve B seçenekleri gelir sınırına uymaz. Malikâne ise sonraki yüzyıllarda ortaya çıkan bir vergilendirme usulüdür.
Aşağıdaki vergilerden hangisi örfi vergiler arasında yer alır?
Doğru cevap: D — Çift resmi
Çift resmi, Müslüman reayadan işlediği toprağa göre alınan ve padişahın iradesine dayanan örfi bir vergidir. Öşür, cizye ve haraç dinî kurallara dayandığından şer'i vergiler grubunda yer alır ve A, B, C seçenekleri bu nedenle yanlıştır. Zekât da dinî bir yükümlülük olduğu için örfi vergi sayılamaz.
Medrese öğrenimini tamamlayan öğrencilere verilen ve onlara ders okutma yetkisi kazandıran belge aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — İcazetname
Medreseyi bitiren öğrenciye verilen ve öğretim yetkisi tanıyan belge icazetnamedir. Berat bir göreve atanan kişiye verilen yetki belgesi olduğundan A seçeneği eğitim başarısını göstermez. Tuğra ise padişahın belgeler üzerine çekilen imzası olduğu için diploma niteliği taşımaz.
Osmanlı Devleti'nde kadılar merkezden atanır, belirli bir süre görev yaptıktan sonra başka bir yere gönderilir ve görev yaptıkları yerden vergi geliri almazlardı. Bu uygulamalarla ulaşılmak istenen temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Kadıların yerel bir güç hâline gelmesini önlemek
Kısa süreli atama ve yerel gelirden yararlandırmama, kadının bölgedeki kişilerle çıkar ilişkisi kurup bağımsız bir güç durumuna gelmesini engellemeye yöneliktir. Kadıların maaşı dava harçlarından karşılandığından B seçeneği uygulamanın amacıyla bağdaşmaz. Görev yerinin değişmesi mahkeme sayısını etkilemediği için E seçeneği de sonuçla ilgisizdir.
Divan-ı Hümayun'da alınan kararların yazıya geçirilmesinden ve devletin yazışmalarının yürütülmesinden sorumlu olan, nişancıya bağlı çalışan görevli aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Reisülküttap
Divan yazışmalarını yürüten ve zamanla dış işlerinden de sorumlu duruma gelen görevli reisülküttaptır. Defterdar maliyeden sorumlu divan üyesi olduğundan C seçeneği görev alanı bakımından uymaz. Çavuşbaşı divan düzenini ve tebligat işlerini yürüten, kapıcıbaşı ise sarayın dış hizmetlerinde görevli kişilerdir.
Osmanlı eğitim sisteminde sıbyan mekteplerinin üzerine kurulan ilk orta dereceli okul aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Rüştiye
Sıbyan mekteplerinden sonra gelen ilk orta dereceli okul rüştiyedir. İdadi ve sultani rüştiyelerin üzerine kurulan daha ileri basamaklar olduğundan A ve B seçenekleri sıralamaya uymaz. Darülfünun ise yükseköğretim kurumu olduğu için orta öğretim basamağında gösterilemez. İlk rüştiyeler II. Mahmut Dönemi'nde (1838) açılmış, Tanzimat Dönemi'nde yaygınlaştırılmıştır.
Osmanlı Devleti'nde şer'i hukukun yanında padişahın iradesine dayanan örfi hukukun da bulunmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Şer'i hukukun düzenlemediği alanların bulunması
Devlet yönetimi, vergi ve arazi düzeni gibi konularda şer'i hukukun doğrudan hüküm koymadığı alanlar, padişahın fermanlarıyla oluşan örfi hukukla düzenlenmiştir. Şer'i hukuk yürürlükte kaldığından A seçeneği yanlıştır. Kadılar hem şer'i hem örfi hukuku uyguladığı için D seçeneği de Osmanlı yargı düzeniyle bağdaşmaz.
Aşağıdakilerden hangisi Kapıkulu süvarileri arasında yer alır?
Doğru cevap: B — Silahtarlar
Kapıkulu süvarileri altı bölük hâlinde örgütlenmiştir ve silahtarlar bu bölüklerden biridir. Cebeciler, topçular, lağımcılar ve humbaracılar kapıkulu piyade ocaklarıdır; bu nedenle A, C ve D seçenekleri sınıf bakımından yanlıştır. Humbaracılar da yaya birlik olarak havan mermisi hazırlama ve kullanma işiyle görevlidir.
