Osmanlı Kültür ve Medeniyeti — Test 6

Doğru cevap: C — Sancakbeyi

Sancağın yönetiminden sorumlu olan ve sefer sırasında bölgesindeki tımarlı sipahileri toplayarak orduya katılan görevli sancakbeyidir. Kadı yargı ve belediye işleriyle ilgilendiğinden ve askerî yetkisi bulunmadığından A seçeneği yanlıştır. Muhtesip ise çarşı ve pazar denetimiyle görevli bir memurdur.

Doğru cevap: C — Akıncılar

Sınır bölgelerinde keşif yapan, baskınlarla düşmanı yıpratan ve ordunun önünde ilerleyen birlikler akıncılardır. Yeniçeriler merkezde bulunan kapıkulu piyadeleri olduğundan B seçeneği görev yeri bakımından uymaz. Cebeciler silah bakımıyla, lağımcılar ise kuşatmalarda tünel açmakla görevli ocaklardır.

Doğru cevap: A — Kalemiye

Defterdar ve reisülküttap gibi görevlilerin bulunduğu, maliye ve yazışma işlerini yürüten kesim kalemiye sınıfıdır. Seyfiye askerlik ve yönetim, ilmiye ise eğitim ve yargı alanında görev yaptığından B ve C seçenekleri tanıma uymaz. Reaya vergi veren üretici kesim olduğu için memur sınıfı sayılmaz.

Doğru cevap: E — Malikâne

Mukataaların kayd-ı hayat şartıyla, yani ömür boyu kişilere verilmesi malikâne usulüdür. İltizamda vergi toplama hakkı belirli ve kısa bir süre için verildiğinden D seçeneği süre bakımından uymaz. Ocaklık ve yurtluk ise belirli hizmetlerin ya da sınır boylarındaki görevlilerin giderlerini karşılamak üzere ayrılan topraklardır.

Doğru cevap: B — İltizam

Vergi toplama hakkının açık artırmayla kişilere devredilmesine iltizam denir; bu hakkı alan kişiye mültezim adı verilir. Tımar, hizmet karşılığı verilen dirlik düzenini ifade ettiğinden A seçeneği farklı bir uygulamadır. Avarız olağanüstü durumlarda alınan bir vergi türü olduğu için toplama usulünü karşılamaz.

Doğru cevap: D — Esham

Gelirin paylara ayrılıp satılmasına dayanan iç borçlanma yöntemi eshamdır. Malikânede gelir paylara bölünmeden tek kişiye ömür boyu bırakıldığı için A seçeneği yöntem bakımından farklıdır. Kaime ise 1840'ta çıkarılan ilk kâğıt paranın adı olduğundan toprak gelirlerinin satışıyla ilgili değildir.

Doğru cevap: B — İlmiye

Eğitim, yargı ve din hizmetlerini yürüten kadı, müderris ve şeyhülislam ilmiye sınıfındandır. Seyfiye yönetim ve askerlik görevlerini üstlenen kesim olduğundan A seçeneği görev alanı bakımından farklıdır. Reaya ise vergi veren üretici kesimi ifade ettiği için askerî sınıfın bir kolu olarak gösterilemez.

Doğru cevap: C — Devşirme

Kapıkulu Ocakları'nın insan kaynağını sağlayan uygulama devşirme sistemidir. Tımar, dirlik gelirleriyle asker yetiştirilmesine dayandığından B seçeneği farklı bir askerî düzeni anlatır. Millet sistemi gayrimüslim cemaatlerin örgütlenme biçimi, lonca ise esnaf teşkilatı olduğu için asker toplama yöntemiyle ilgisi yoktur.

Doğru cevap: E — Tersane-i Âmire

Gemilerin yapıldığı ve donanmanın bağlı olduğu kuruluş Tersane-i Âmire'dir. Tophane top döküm işinin yapıldığı yer olduğundan B seçeneği farklı bir askerî tesisi anlatır. Darphane ise para basılan kuruluş olduğu için denizcilikle ilgisi bulunmamaktadır.

Doğru cevap: D — Mekteb-i Mülkiye

Kaymakam ve mutasarrıf gibi mülki memurları yetiştirmek üzere açılan okul Mekteb-i Mülkiye'dir. Mekteb-i Harbiye subay, Mekteb-i Tıbbiye ise hekim yetiştirdiğinden A ve B seçenekleri amaç bakımından yanlıştır. Darülmuallimin öğretmen okulu olduğu için idari memur yetiştirmez.

Doğru cevap: E — Bilimsel gelişmenin yavaşlamasına

Aklî bilimlerin programdan çıkarılması, medreselerin çağın bilgi üretimini izleyememesine ve bilimsel gelişmenin yavaşlamasına neden olmuştur. Ders programındaki değişikliğin vakıf gelirleriyle bir ilgisi bulunmadığından B seçeneği sonuçla bağdaşmaz. Yabancı okullar ise XIX. yüzyılda yaygınlaşıp kapatılmadığı için C seçeneği de yanlıştır.

Doğru cevap: B — Birun

Sarayın dış hizmetlerinin yürütüldüğü bölüm Birun'dur. Enderun devlet adamı yetiştirmek üzere oluşturulan iç saray okulu olduğundan A seçeneği görev alanı bakımından farklıdır. Harem ise padişahın ailesinin yaşadığı bölümdür; Kubbealtı divanın toplandığı yerin adıdır.

Doğru cevap: A — Eyalet - sancak - kaza - köy

Osmanlı taşra düzeninde en büyük birim eyalet, ardından sancak, kaza ve köy gelir. Sancağı eyaletin üstüne koyan B ve E seçenekleri, sancakların eyaletlere bağlı birimler olduğu gerçeğine aykırıdır. Kazayı en büyük birim sayan C seçeneği de kadı yönetimindeki kazanın sancağa bağlı olduğu düzenle çelişir.

Doğru cevap: A — Şeyhülislam

Şeyhülislam divanın sürekli üyesi değildir; gerektiğinde çağrılarak fetva yoluyla görüş bildirir. Kazasker yargı ve eğitim işlerinden, defterdar maliyeden, nişancı ise belgelerin düzenlenmesinden sorumlu aslî üyeler olduğundan B, C ve D seçenekleri doğru cevap olamaz. Sadrazam ise divanın başkanıdır.

Doğru cevap: E — Ocaklık

Kale muhafızlarının ve tersane giderlerinin karşılanması için ayrılan miri topraklara ocaklık denir. Paşmaklık hanedan kadınlarına ayrılan topraklar olduğundan A seçeneği farklı bir kullanıma işaret eder. Vakıf arazinin geliri ise hayır kurumlarına bırakıldığı için C seçeneği de tanımla örtüşmez.