Osmanlı Kültür ve Medeniyeti — Test 7

Doğru cevap: B — I. Murat

Savaş esirlerinin beşte birinin askere alınmasına dayanan pençik usulü I. Murat Dönemi'nde uygulanmış ve Kapıkulu Ocakları böylece kurulmuştur. Orhan Bey Dönemi'nde yaya ve müsellemler oluşturulduğundan A seçeneği önceki aşamayı anlatır. Fatih Dönemi'nde ise ocaklar yeniden düzenlenmiş, ancak temeli çok daha önce atılmıştır.

Doğru cevap: A — Hazineye yük olmadan asker bulundurulmasını

Dirlik gelirleriyle asker beslenmesi, devletin hazineden harcama yapmadan geniş bir kara ordusu bulundurmasını sağlamıştır. Merkezden maaş alan grup kapıkulu askerleri olduğundan B seçeneği tımarlı sipahiler için geçerli değildir. Toprakların mülkiyeti devlette kaldığı için C seçeneği de miri arazi rejimiyle çelişir.

Doğru cevap: C — Vergi yükünün ağırlaşması ve ayanların güç kazanması

Gelir kaynaklarını satın alan kişilerin kârlarını artırmak için köylüden fazla vergi almaları yükü ağırlaştırmış, zamanla bu kişiler ayan adıyla taşrada nüfuz sahibi olmuştur. Köylü toprağın mülkiyetini kazanmadığından A seçeneği miri arazi düzenine aykırıdır. Vergilerin toplanmaya devam etmesi nedeniyle B seçeneği de bilgiyle çelişir.

Doğru cevap: E — Harem

Padişahın ailesinin yaşadığı ve kadınların eğitim gördüğü bölüm Harem'dir. Birun sarayın dış hizmet bölümü, Enderun ise devlet adamı yetiştiren okul olduğundan A ve B seçenekleri yanlıştır. Matbah-ı Âmire sarayın mutfak teşkilatının adıdır.

Doğru cevap: C — I, II ve III

Tımar sistemi üretimin sürekliliğini, hazineye yük olmadan asker yetiştirilmesini ve taşrada güvenliğin sağlanmasını birlikte gerçekleştirdiğinden üç yargı da doğrudur. Yalnız bir öncülü gösteren A ve D seçenekleri sistemin çok yönlü işlevini eksik bırakır; II ve III'ü birlikte veren E seçeneği ise üretimin denetlenmesi boyutunu dışarıda tutar.

Doğru cevap: A — Darülfünun

Avrupa üniversitelerine karşılık olmak üzere açılan kurum Darülfünun'dur. Darülmuallimin öğretmen yetiştiren okul olduğundan B seçeneği amaç bakımından farklıdır. Darüşşifa hastane, darülaceze ise kimsesizlerin barındığı kurum olduğu için eğitim kurumu sayılamaz.

Doğru cevap: C — En yüksek yargı organı olarak da çalıştığını

Divan-ı Hümayun yönetim işlerinin yanında en üst dereceli mahkeme olarak da görev yapmış, kadı kararlarına karşı yapılan başvuruları karara bağlamıştır. Divan kararları padişah onayıyla kesinleştiğinden D seçeneği divanın konumuyla çelişir. Divanda her din ve sınıftan kişinin davası görülebildiği için E seçeneği de yanlıştır.

Doğru cevap: B — Sahn-ı Seman

Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'da kurduğu sekiz medreseden oluşan kurum Sahn-ı Seman'dır. Süleymaniye Medreseleri Kanuni Dönemi'nde açıldığından A seçeneği kurucu ve tarih bakımından yanlıştır. Darülfünun ise XIX. yüzyılda açılan yükseköğretim kurumudur.

Doğru cevap: D — Tapu tahrir defteri

Toprakların, nüfusun ve vergi kaynaklarının kaydedildiği defterler tapu tahrir defterleridir ve bu kayıtları nişancı tutar. Şer'iye sicilleri kadıların mahkeme kayıtlarını içerdiğinden C seçeneği farklı bir belge türüdür. Mühimme defterleri ise divanda alınan önemli kararların yazıldığı defterlerdir.

Doğru cevap: D — Askerin her an savaşa hazır ve disiplinli kalmasını sağlamak

Bu yasaklar, sürekli orduda bulunan yeniçerilerin dikkatini askerlik dışındaki işlerden uzak tutup disiplini korumayı amaçlar. Yeniçeriler dirlik değil üç ayda bir ulufe aldığından C seçeneği ödeme düzenine aykırıdır. Kuralların asker sayısını artırmakla ilgisi bulunmadığı için A seçeneği de amaçla bağdaşmaz.

Doğru cevap: E — Kanunname-i Âl-i Osman

Fatih Sultan Mehmet Dönemi'nde hazırlanan ve devlet teşkilatına ilişkin kuralları toplayan metin Kanunname-i Âl-i Osman'dır. Mecelle Tanzimat Dönemi'nde hazırlanan medeni kanun niteliğindeki derleme olduğundan A seçeneği tarih bakımından uymaz. Kanun-i Esasi ise 1876 tarihli anayasadır.

Doğru cevap: D — Ordunun disiplininin bozulmasına

Ocaklara eğitimsiz kişilerin girmesi askerî disiplini ve savaş gücünü zayıflatmış, ocaklar zamanla isyan eden bir güç durumuna gelmiştir. Kayıtlı asker sayısı artmaya devam ettiği için A seçeneği gelişmeyle çelişir. Aynı dönemde tımar sistemi bozulmaya başladığından B seçeneği de doğru değildir.

Doğru cevap: A — Müslüman ailelerin çocuklarının tercih edilmesi

Devşirme yalnızca gayrimüslim ailelerin çocuklarından yapılırdı; Müslüman çocukların tercih edilmesi diye bir kural yoktur. Ailenin tek çocuğunun ve evli olanların alınmaması, ailelerin mağdur edilmemesi amacıyla konulmuş kurallar olduğundan B ve C seçenekleri doğru cevap olamaz. İstanbul'da yaşayanların ve Türkçe bilenlerin alınmaması da uygulamanın bilinen ölçütleridir.

Doğru cevap: D — Orhan Bey

Yaya ve müsellemler Orhan Bey Dönemi'nde kurulan ilk düzenli birliklerdir. I. Murat Dönemi'nde Kapıkulu Ocakları'nın temeli atıldığından B seçeneği bir sonraki aşamayı gösterir. Osman Bey Dönemi'nde ise düzenli bir ordu bulunmayıp aşiret kuvvetlerinden yararlanıldığı için A seçeneği de doğru değildir.

Doğru cevap: D — Padişah

Fatih Sultan Mehmet'e kadar divan toplantılarına padişahlar bizzat başkanlık etmiş, bu dönemden sonra başkanlık sadrazama bırakılmıştır. Bu nedenle sadrazamı gösteren A seçeneği yalnızca Fatih sonrası için geçerlidir. Şeyhülislam divanın aslî üyesi bile olmadığından B seçeneği hiçbir dönem için doğru değildir.