Cümle Bilgisi — Test 5

Doğru cevap: D — Bu şehirde herkes birbirini tanır.

D'de fiilimsi yoktur, tek yargı vardır; cümle basittir. A'daki 'seven' ve E'deki 'beklenen' sıfat-fiil, B'deki 'okumayı' isim-fiil, C'deki 'dönerken' zarf-fiildir; fiilimsi içeren bu dört cümle girişik birleşik yapıdadır. Dolayısıyla yapıca farklı olan tek cümle D'dir.

Doğru cevap: D — Beş

Cümle "Eve gelirken aldığım gazeteyi | kahvaltıda | babama | sessizce | uzattım" biçiminde beş ögeye ayrılır: belirtili nesne, zarf tümleci, dolaylı tümleç, zarf tümleci, yüklem. "Eve gelirken aldığım gazeteyi" sıfat-fiil öbeği bölünmeden tek öge sayılır; "eve gelirken" bölümünü ayrı öge kabul edip altı diyenler yanılır. Özne (ben) gizli olduğundan sayıma katılmaz.

Doğru cevap: E — Zarf tümlecinin

Cümle "Yarın (hafta sonunun ilk günü) | pikniğe | gidiyoruz" biçiminde ayrılır. "Ne zaman gidiyoruz?" sorusunun cevabı "yarın" olduğundan bu öge zarf tümlecidir; ara söz de hemen onun ardından gelerek "yarın"ın hangi gün olduğunu açıklar. Ara söz, açıkladığı ögenin hemen ardından gelir; burada "yarın"ın ardından geldiği için zarf tümlecini açıklar. "Pikniğe" dolaylı tümleci ara sözden sonra geldiğinden ara söz onun açıklayıcısı değildir.

Doğru cevap: E — Bu gerçeği görmüyor değilim.

E'de hem “-mıyor” hem “değil” bulunur; iki olumsuz öge birbirini götürdüğü için cümle anlamca olumludur (görüyorum). A ise tersine, biçimce olumlu olduğu hâlde “ne...ne” bağlacı nedeniyle anlamca olumsuzdur. B, C ve D hem biçimce hem anlamca olumsuz cümlelerdir.

Doğru cevap: D — Dolaylı tümleç

Türkçede vurgulanan öge, yükleme en yakın ögedir. Cümle "Annem | taze fasulyeyi | pazardan | aldı" biçiminde ayrılır; yüklemden hemen önce "nereden?" sorusuna cevap veren "pazardan" dolaylı tümleci vardır. "Taze fasulyeyi" belirtili nesnedir ancak yükleme en yakın öge olmadığı için vurgulanmamıştır.

Doğru cevap: C — Belirtili nesne

Cümle "Onun bu konuda ne düşündüğünü | hiçbirimiz | bilmiyorduk" biçiminde ayrılır. "Neyi bilmiyorduk?" sorusunun cevabı, -dik ekli sıfat-fiille kurulan (adlaşmış sıfat-fiil) altı çizili öbektir; belirtme eki taşıdığı için belirtili nesnedir. Öbeğin içindeki "onun" sözüne bakıp özne demek ya da "bu konuda" sözünü ayrı öge saymak yanlıştır; fiilimsi öbeği bölünmeden tek öge olur, cümlenin öznesi "hiçbirimiz"dir.

Doğru cevap: B — Erken kalkmak insana zaman kazandırır.

B'de “erken kalkmak” isim-fiil öbeği “Zaman kazandıran ne?” sorusunun cevabı olarak öznedir. A'da “okumayı” belirtili nesne, C'de “eve varınca” zarf tümleci, D'de “sorulanlara” dolaylı tümleçtir. E'de isim-fiil öbeği ek fiil alarak yüklem (kazanmaktı) olmuştur.

Doğru cevap: E — Bağlaçla bağlandığı için bağlı cümledir.

Cümlede bağlaç yoktur; iki yüklemli cümle ('uyandım' ve 'çektim') virgülle bağlandığından bu bir sıralı cümledir, bağlı cümle değildir; E'deki bilgi yanlıştır. Her iki yüklemin ortak öznesi 'ben' olduğu için bağımlı sıralıdır (B doğru); ikinci cümledeki 'açıp' zarf-fiildir (C doğru) ve yüklemler çekimli fiildir (D doğru).

Doğru cevap: B — II.

II. cümlede iki yüklemli cümle ('çalışıyor' ve 'karıştırıyordu') virgülle bağlanmıştır; bu, sıralı cümledir. III. cümledeki 'düzenlerken' ve IV. cümledeki 'gelenler' fiilimsileri bu cümleleri girişik birleşik yapar. I. cümle 'vardı' yüklemli basit bir isim cümlesi, V. cümle basit bir fiil cümlesidir.

Doğru cevap: D — Perde açıldı, salon bir anda sessizleşti.

D'de “açıldı” ve “sessizleşti” yüklemli iki tam yargı virgülle bağlanmıştır; bu, sıralı cümledir. A'da “ama”, E'de “hem...hem” bağlacı kullanıldığından bu cümleler bağlıdır. B'de “bekleyen” sıfat-fiiliyle kurulan yan cümlecik cümleyi girişik birleşik yapar; C ise tek yargılı basit bir cümledir.

Doğru cevap: E — Babam tatilde bize eski fotoğraflarını gösterdi.

E'de cümle "Babam | tatilde | bize | eski fotoğraflarını | gösterdi" biçiminde ayrılır; yüklemden hemen önce "neyi gösterdi?" sorusuna cevap veren "eski fotoğraflarını" belirtili nesnesi bulunduğundan vurgu ondadır. A'da özne (uzak bir akrabamız), B ve D'de zarf tümleci (geçen yıl / bir haftada), C'de dolaylı tümleç (çekmecede) vurgulanmıştır.

Doğru cevap: E — Belirtili nesne

Cümle "Yarın sabah | eski dostlarımı | ziyaret edeceğim" biçiminde ayrılır; özne (ben) gizlidir. Yükleme sorulan "kimleri ziyaret edeceğim?" sorusunun cevabı "eski dostlarımı" olduğundan altı çizili bölüm belirtili nesnedir. "-i" belirtme ekini aldığı için belirtisiz nesne olamaz.

Doğru cevap: D — Zarf tümlecini

Cümle "Toplantı | ne zaman | başlayacak?" biçiminde ayrılır. "Ne zaman?" sorusu zamanı, yani zarf tümlecini buldurur; cevap (örneğin "Öğleden sonra başlayacak.") zarf tümleci olur. Özne (toplantı) cümlede zaten açıkça bulunduğu için soru özneyi aratmamaktadır.

Doğru cevap: A — Dün kütüphaneden hangi kitabı ödünç aldın?

A'da cümle "Dün | kütüphaneden | hangi kitabı | ödünç aldın?" biçiminde ayrılır; "hangi kitabı?" sorusu belirtme eki taşıdığından cevabı (örneğin "Şu romanı aldım.") belirtili nesne olur. B'deki "hanginiz?" özneyi, C'deki "nereden?" ve D'deki "kime?" dolaylı tümleci, E'deki "ne kadar?" ise zarf tümlecini buldurur; B'de "bu soruyu" nesnedir ama soru onu değil, özneyi aratır.

Doğru cevap: A — Öznenin

Cümle "Çocukluk arkadaşım (mahallenin en neşeli insanı) | dün | bize | uğradı" biçiminde ayrılır. "Kim uğradı?" sorusunun cevabı "çocukluk arkadaşım" olduğundan özne budur; ara söz de hemen onun ardından gelip onu açıklamaktadır. Ara söz, kendisinden hemen önce gelen ögeyi açıklar; burada hemen öncesinde "çocukluk arkadaşım" öznesi bulunduğundan özneyi açıklamaktadır, "bize" dolaylı tümlecinin açıklayıcısı değildir.