Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Türkçe dersinin Cümle Bilgisi konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 130 soru kitap sırasına göre 9 teste bölünmüştür; bu sayfa 6. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
4 kolay8 orta3 zor
"Küçük kız bahçedeki çiçekleri özenle suladı." cümlesi ögelerine ayrıldığında kaç öge elde edilir?
Doğru cevap: C — Dört
Cümle "Küçük kız | bahçedeki çiçekleri | özenle | suladı" biçiminde dört ögeye ayrılır: özne, belirtili nesne, zarf tümleci, yüklem. "Bahçedeki çiçekleri" bir sıfat tamlamasıdır ve bölünmeden tek öge (belirtili nesne) sayılır; "bahçedeki" sözünü ayrı öge sayıp beş diyenler yanılır.
(I) Kasabanın küçük kütüphanesi sabah erken saatlerde açılırdı. (II) İhtiyar kütüphaneci, rafları her gün tek tek düzenlerdi. (III) Okuma salonundaki eski masaları geçen yıl yenilemişler. (IV) Çocuklar, okul çıkışında buraya koşardı. (V) Bu sessiz bina, kasabalıya yıllarca dost oldu. Bu parçadaki V numaralı cümlenin öge dizilişi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Özne – dolaylı tümleç – zarf tümleci – yüklem
Cümle "Bu sessiz bina | kasabalıya | yıllarca | dost oldu" biçiminde ayrılır. "Kim dost oldu?" → özne (bu sessiz bina), "kime?" → dolaylı tümleç (kasabalıya), "ne kadar?" → zarf tümleci (yıllarca); "dost oldu" birleşik yüklemdir. D seçeneği yanlıştır çünkü cümlede belirtme eki almış bir nesne yoktur; "kasabalıya" yönelme eki taşıyan dolaylı tümleçtir.
Aşağıdaki cümlelerle ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Doğru cevap: C — "Konuştukça açılıyordu." cümlesi yapısına göre basit cümledir.
C'deki cümlede 'konuştukça' zarf-fiili yan cümlecik kurar; fiilimsi bulunan cümle basit olamaz, bu cümle girişik birleşiktir. A'daki 'örtüp' fiilimsisi cümleyi gerçekten girişik birleşik yapar; B'de yüklem 'emin değilim' isim soyludur; D virgülle bağlı sıralı, E 'ama' bağlaçlı bağlı cümledir. Bu bilgiler doğrudur.
(I) Kasabanın küçük kütüphanesi her sabah çok erken açılırdı. (II) İhtiyar kütüphaneci, rafları her gün tek tek düzenlerdi. (III) Okuma salonundaki eski masaları geçen yıl yenilemişler. (IV) Çocuklar, okul çıkışında buraya koşardı. (V) Bu sessiz bina, kasabalıya yıllarca dost oldu. Bu parçadaki I numaralı cümlede vurgulanan öge aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Zarf tümleci
Cümle "Kasabanın küçük kütüphanesi | her sabah | çok erken | açılırdı" biçiminde ayrılır; vurgulanan öge, yükleme en yakın olan "çok erken" zarf tümlecidir ("ne zaman açılırdı?"). Özne cümle başında, yüklemden uzakta kaldığı için vurgulanmamıştır.
(I) Kasabanın küçük kütüphanesi sabah erken saatlerde açılırdı. (II) İhtiyar kütüphaneci, rafları her gün tek tek düzenlerdi. (III) Okuma salonundaki eski masaları geçen yıl yenilemişler. (IV) Çocuklar, okul çıkışında buraya koşardı. (V) Bu sessiz bina, kasabalıya yıllarca dost oldu. Bu parçadaki II numaralı cümlede geçen her gün sözü cümlenin hangi ögesidir?
Doğru cevap: D — Zarf tümleci
II numaralı cümle "İhtiyar kütüphaneci | rafları | her gün | tek tek | düzenlerdi" biçiminde ayrılır. "Ne zaman düzenlerdi?" sorusunun cevabı olan "her gün" zaman bildiren zarf tümlecidir. Cümlede "rafları" belirtili nesne, "tek tek" ise durum bildiren bir başka zarf tümlecidir.
Aşağıdakilerden hangisi yüklemi söylenmemiş eksiltili bir cümledir?
Doğru cevap: B — Masada eski bir fotoğraf, birkaç sararmış mektup...
B'de “vardı / duruyordu” gibi bir yüklem söylenmeden okuyucunun tamamlamasına bırakılmıştır; yargı bildirdiği hâlde yüklemi düşen bu cümle eksiltilidir. A (kokuyordu), C (girdi), D (unutmayacağım) ve E (asılıydı) seçeneklerinde yüklemler açıkça söylenmiştir. Örneğin E, çeldirici olarak B'ye benzer bir betimleme içerse de “asılıydı” yüklemi cümleyi tamamlamıştır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümlecik, temel cümlenin nesnesi görevindedir?
Doğru cevap: C — Bu mahallede oturduğunu bilmiyordum.
C'de “bu mahallede oturduğunu” sıfat-fiil eki almış öbek, “Neyi bilmiyordum?” sorusunun cevabı olarak belirtili nesnedir. A'da “dinlenmek” öznedir; B'de “kapıyı çalmadan” zarf tümlecidir. D'de “gördüklerinden” dolaylı tümleç, E'de ise isim-fiil öbeği ek fiille yüklem (ulaştırmaktı) olmuştur.
"Genç adam, sınavı kazandığını ailesine dün akşam söyledi." cümlesinin öge dizilişi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Özne – belirtili nesne – dolaylı tümleç – zarf tümleci – yüklem
Yüklem "söyledi"dir. "Kim söyledi?" → "genç adam" (özne); "neyi söyledi?" → "sınavı kazandığını" (belirtili nesne); "kime söyledi?" → "ailesine" (dolaylı tümleç); "ne zaman söyledi?" → "dün akşam" (zarf tümleci). Doğru diziliş B'dir; A'da nesne ile dolaylı tümlecin yeri karıştırılmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi hem isim cümlesi hem de devrik cümledir?
Doğru cevap: E — Ne güzeldi o eski bayram sabahları.
E'nin yüklemi 'güzeldi' ek fiil almış bir sıfattır (isim cümlesi) ve cümlenin başında yer alır (devrik); iki koşulu birden sağlar. B devriktir ama yüklemi 'anlatırdı' fiil olduğundan fiil cümlesidir. A ve D isim cümlesidir fakat yüklemleri sonda olduğu için kurallıdır; C kurallı bir fiil cümlesidir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözde özne bulunmaktadır?
Doğru cevap: A — Toplantıda önemli kararlar alındı.
A'da cümle "Toplantıda | önemli kararlar | alındı" biçiminde ayrılır; yüklem edilgen çatılıdır ve işten etkilenen "önemli kararlar" öbeği özne konumuna geçtiği için sözde öznedir. B'de yüklem edilgen olsa da geçişsiz fiilden türediği için cümlede özne (sözde özne dahi) yoktur. C, D ve E'deki cümleler etken çatılıdır; özneleri gerçek öznedir.
"Bu paketi kargoya kim verdi?" cümlesindeki soru, cümlenin hangi ögesini buldurmaya yöneliktir?
Doğru cevap: C — Özneyi
Cümle "Bu paketi | kargoya | kim | verdi?" biçiminde ayrılır. "Kim?" sorusu işi yapanı, yani özneyi buldurur; verilecek cevap (örneğin "Ali verdi.") öznedir. "Bu paketi" ögesi belirtili nesnedir ama soru onu değil, özneyi aratmaktadır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil öbeği cümlenin öznesi görevindedir?
Doğru cevap: B — Kitap okumak insanın ufkunu genişletir.
B'de cümle "Kitap okumak | insanın ufkunu | genişletir" biçiminde ayrılır; "İnsanın ufkunu ne genişletir?" sorusunun cevabı "kitap okumak" olduğundan isim-fiil öbeği öznedir. A'da öbek belirtili nesne, C ve E'de dolaylı tümleçtir. D'de ise "kısa sürede İngilizce öğrenmekti" öbeği ek fiil almış yüklemin kendisidir.
"Bilmez miyim onun ne kadar çalışkan olduğunu?" cümlesi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Doğru cevap: A — Cevap almak amacıyla kurulmuş gerçek bir soru cümlesidir.
Bu, cevap beklemeyen bir sözde soru cümlesidir; 'elbette bilirim' yargısını pekiştirmek için soru biçimi kullanılmıştır, bu yüzden A söylenemez. Biçimce olumsuz 'bilmez' ile soru anlamı birleşerek cümleyi anlamca olumlu yapar (C doğru). Yüklem 'bilmez miyim' baştadır (B doğru), 'olduğunu' fiilimsisi cümleyi girişik birleşik yapar (D doğru).
"Yıllardır görmediğim teyzemi havaalanında güçlükle tanıdım." cümlesinde altı çizili bölüm cümlenin hangi ögesidir?
Doğru cevap: A — Belirtili nesne
Cümle "Yıllardır görmediğim teyzemi | havaalanında | güçlükle | tanıdım" biçiminde ayrılır; özne (ben) gizlidir. "Kimi tanıdım?" sorusunun cevabı sıfat-fiil öbeği olan altı çizili bölümdür ve belirtme eki taşıdığı için belirtili nesnedir. Öbek içindeki "yıllardır" sözünü ayırıp zarf tümleci saymak yanlış olur; fiilimsi öbeği tek ögedir.
"Komşunun oğlu, sınava günler kala çalışmaya başladı." cümlesinde altı çizili bölüm cümlenin hangi ögesidir?
Doğru cevap: E — Zarf tümleci
Cümle "Komşunun oğlu | sınava günler kala | çalışmaya | başladı" biçiminde ayrılır. "Ne zaman başladı?" sorusunun cevabı, zarf-fiil (kala) öbeği olan altı çizili bölümdür; dolayısıyla zarf tümlecidir. Öbeğin başındaki "sınava" sözüne bakıp dolaylı tümleç demek yanlıştır; fiilimsi öbeği bölünmez, bu cümlede dolaylı tümleç "çalışmaya" ögesidir.
