KPSS Pusulası — Ana Sayfa

Çözümlü sorular · okuma modu

Ses Olayları — Test 9

KPSS Türkçe dersinin Ses Olayları konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 158 soru kitap sırasına göre 11 teste bölünmüştür; bu sayfa 9. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.

4 kolay9 orta2 zor

▶ Bu testi interaktif çözTüm testler

  1. Soru 1

    Orta

    Bulutlar (I) dağılır tepenin ardında, Küçük bir kuş (II) uçar dalından yavaşça, Deniz durgun (III), kıyıda tek bir ses yok, Gece çöker (IV) sessizce bahçelere, Yıldızlar parlar (V) gökyüzünün derinliğinde. Bu dizelerdeki numaralanmış sözcüklerin hangisinde kendisinden sonraki sözcüğe bağlanan bir ulama vardır?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — II

    Ulama, ünsüzle biten bir sözcüğün ünlüyle başlayan sonraki sözcüğe bağlanarak okunmasıdır. II numaralı "kuş" ünsüzle biter, ardından gelen "uçar" ünlüyle başlar; bu nedenle burada ulama yapılır. I'deki "Bulutlar"dan sonra "dağılır", IV'teki "çöker"den sonra "sessizce", V'teki "parlar"dan sonra "gökyüzünün" geldiği ve bu sözcükler ünsüzle başladığı için ulama olmaz. III'teki "durgun" sözcüğünden sonra ise virgül bulunur; arada noktalama işareti varsa ulama yapılamaz.

  2. Soru 2

    Zor

    Yaz akşamlarında mahallenin çocukları (I) sokağa dökülür, karanlık bastırana kadar oyun oynardı. Kimi zaman bir top, kimi zaman (II) tebeşirle çizilmiş bir kare yeterdi eğlenmeye. Annelerin pencereden seslenmesiyle oyun biterdi; herkes elinde bir dilim ekmekle evine dönerdi. Bugün aynı sokaktan geçerken (III) hiçbirimizin o günleri unutmadığını düşünüyorum; çünkü o (IV) küçücük avlular, bize kalabalığın değil paylaşmanın (V) tadını öğretmişti. Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisinde ünsüz düşmesi vardır?

    • A)I. sokağa
    • B)II. tebeşirle
    • C)III. hiçbirimizin
    • D)IV. küçücük
    • E)V. tadını
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — IV. küçücük

    IV'te "küçük + -cük → küçücük" değişimi vardır; küçültme eki gelirken kökteki "k" sesi düşmüş, ünsüz düşmesi gerçekleşmiştir. I'deki "sokak + -a → sokağa" ve V'teki "tat + -ı + -nı → tadını" örneklerinde ise ses düşmemiş, sert ünsüz yumuşak karşılığına dönüşmüştür; bunlar ünsüz yumuşamasıdır. II ve III'te herhangi bir ses olayı bulunmamaktadır.

  3. Soru 3

    Orta

    Yaz akşamlarında (I) bahçeye çıkar, uzun uzun konuşurduk. Babam (II) sandalyeleri dizer, annem (III) ağzımıza layık bir çay demlerdi. Biz de (IV) ellerimizde bardaklarla (V) yıldızları sayardık. Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — III

    “Ağzımıza” sözcüğü “ağız” kökünden gelir; ünlüyle başlayan iyelik eki alınca ikinci hecedeki ı ünlüsü düşmüştür. “Bahçeye”, “sandalyeleri”, “ellerimizde” ve “yıldızları” sözcüklerinde ise kök korunmuş, herhangi bir ünlü düşmesi yaşanmamıştır.

  4. Soru 4

    Kolay

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama bulunmaktadır?

    • A)Yarın sabah yola çıkacağız.
    • B)Bu konuyu daha sonra konuşuruz.
    • C)Dolabın içinde eski fotoğraflar vardı.
    • D)Küçük kız bahçede sessizce bekliyordu.
    • E)Kardeşim dün yeni bir bisiklet gördü.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Dolabın içinde eski fotoğraflar vardı.

    C seçeneğinde "dolabın" sözcüğünün sonundaki "n" ünsüzü, ünlüyle başlayan "içinde" sözcüğüne bağlanarak okunur; bu, ulamanın tanımına tam olarak uyar. Ulamanın gerçekleşmesi için ikinci sözcüğün ünlüyle başlaması zorunludur; A, B, D ve E seçeneklerinde ise sonraki sözcüklerin tamamı ünsüzle başladığı (sabah, daha, sessizce, gördü vb.) için ulama yapılamaz.

  5. Soru 5

    Zor

    Köyün girişindeki (I) çınarın gölgesi, öğle sıcağında serin bir sığınak olurdu. Dedem her gün oraya iner, (II) ağacın altındaki taş sekiye oturur, elindeki (III) kitabı sayfa sayfa okurdu. Kimi zaman bize (IV) öğütler verir, kimi zaman uzun uzun susardı. Biz çocuklar da onun sesini duymak için çevresinde toplanırdık. Akşam olunca (V) yavaşça kalkar, bastonuna yaslanarak evin yolunu tutardı. Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) vardır?

    • A)I. çınarın
    • B)II. ağacın
    • C)III. kitabı
    • D)IV. öğütler
    • E)V. yavaşça
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — V. yavaşça

    V'te "yavaş + -ca → yavaşça" değişimi vardır; sert ünsüzle biten sözcüğe "c" ile başlayan ek gelince bu ses "ç"ye dönüşmüş, ünsüz benzeşmesi gerçekleşmiştir. II'de "ağaç + -ın → ağacın" ve III'te "kitap + -ı → kitabı" örnekleri benzeşme değil, ünsüz yumuşamasıdır. IV'te "öğüt" sert ünsüzle bittiği hâlde aldığı "-ler" eki "c, d, g" ile başlamadığından benzeşme koşulu oluşmamıştır.

  6. Soru 6

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük ünlü uyumunu bozan bir ek bulunmaktadır?

    • A)Duvarları açık sarıya boyamaya karar verdik.
    • B)Duvarlar yeşilimtırak bir renge boyanmıştı.
    • C)Gömleğinin rengi güneşte iyice solmuştu.
    • D)Perdeleri değiştirince oda bambaşka göründü.
    • E)Boyacılar işi akşama kadar bitirmeye çalıştı.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Duvarlar yeşilimtırak bir renge boyanmıştı.

    yeşilimtırak: e–i–i–ı–a; renk adlarına gelen '-imtırak' eki ünlü uyumlarına girmez; ince ünlülü 'yeşil' sözcüğüne kalın ünlülü bir ek geldiği için büyük ünlü uyumu bozulmuştur. Öteki cümlelerdeki sözcüklerde böyle bir durum yoktur: 'solmuştu: o–u–u' baştan sona kalın, 'göründü: ö–ü–ü' baştan sona ince ünlülüdür.

  7. Soru 7

    Kolay

    Verilen sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?

    • A)kalemlik
    • B)yoğunluk
    • C)serinlik
    • D)karanlıkta
    • E)güvercinler
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — kalemlik

    kalemlik: a–e–i; ilk ünlü kalın, sonrakiler ince olduğu için sözcük büyük ünlü uyumuna aykırıdır. Uyumsuzluk 'kalem' kökünden kaynaklanır. Oysa 'yoğunluk: o–u–u' sözcüğünün ünlüleri baştan sona kalın, 'güvercinler: ü–e–i–e' sözcüğünün ünlüleri baştan sona incedir.

  8. Soru 8

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerden hangisinde birbirinden farklı iki ses olayı bir arada bulunmaktadır?

    • A)Kâğıdı ikiye katlayıp cebine koyuyordu.
    • B)Sabahtan beri sınıfta oturuyorlardı.
    • C)Çocuğu kitapçıdan almaya gitti.
    • D)Minicik parmaklarıyla camdaki buğuyu siliyordu.
    • E)Ufacık bir odada yıllarca kalıyorlardı.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Çocuğu kitapçıdan almaya gitti.

    C'de "çocuk + -u → çocuğu" ünsüz yumuşaması, "kitap + -cı → kitapçı" ise ünsüz benzeşmesidir; böylece iki farklı ses olayı bir arada bulunur. B'de "sabah + -dan → sabahtan" ve "sınıf + -da → sınıfta" örneklerinin ikisi de benzeşme olduğu için olay türü tektir. D ve E'de yalnızca ünsüz düşmesi vardır: "minik + -cik → minicik", "ufak + -cık → ufacık".

  9. Soru 9

    Orta

    Yazları köye gittiğimizde ilk işimiz bağın yolunu tutmaktı. Üzümler (I) olgunlaşmış, salkımlar dallara öyle bir ağırlık vermiş olurdu ki asmalar neredeyse yere değerdi. Dedem sepeti omzuna (II) alır, biz de peşinden koşardık. Bağdan dönerken elimizde kalan son salkımı çeşmenin (III) başında yıkar, gölgede oturup yerdik. Dönüş yolunda ayaklarımız tozdan bembeyaz olurdu. O akşamların tadını (IV) bugün bile unutamıyorum (V). Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — V

    unutamıyorum: u–u–a–ı–o–u; düz ünlü 'ı'dan sonra yuvarlak 'o' geldiği için küçük ünlü uyumu bozulmuştur; bunun nedeni uyuma girmeyen '-yor' ekidir. Numaralanmış öteki sözcükler kurala uygundur: 'omzuna: o–u–a' sözcüğünde yuvarlak ünlüden sonra dar yuvarlak, sonra geniş düz ünlü gelmiştir; 'tadını: a–ı–ı' sözcüğünde ise düz ünlüleri yine düz ünlüler izlemiştir.

  10. Soru 10

    Kolay

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?

    • A)Çocuğun burnu soğuktan kızarmıştı.
    • B)Kitapları rafa özenle yerleştirdi.
    • C)Sabahleyin pencereleri iyice sildim.
    • D)Bahçedeki ağaçlar yeni budanmış.
    • E)Yolcular otobüsten hızla indi.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Çocuğun burnu soğuktan kızarmıştı.

    A seçeneğinde "burun + -u → burnu" biçiminde bir çözümleme vardır; sözcük ünlüyle başlayan ek aldığında ikinci hecedeki dar ünlü (u) düştüğü için ünlü düşmesi (hece düşmesi) görülür. B seçeneğindeki "kitapları" sözcüğünde yalnızca ek alma söz konusudur; "kitap + -lar + -ı" çözümlemesinde düşen bir ünlü yoktur. Diğer seçeneklerde de kökten bir ünlü atılmamıştır.

  11. Soru 11

    Kolay

    Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna aykırıdır?

    • A)sıcaklık
    • B)sandalye
    • C)düşünceli
    • D)kucaklaşmak
    • E)gelenekçi
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — sandalye

    sandalye: a–a–e; ilk iki ünlü kalın, son ünlü ince olduğu için sözcük büyük ünlü uyumuna uymaz. Alıntı sözcüklerde bu duruma sık rastlanır. 'kucaklaşmak: u–a–a–a' sözcüğünün ünlüleri baştan sona kalın, 'gelenekçi: e–e–e–i' sözcüğünün ünlüleri baştan sona incedir.

  12. Soru 12

    Orta

    Bir ışık (I) usulca süzülür camdan, Uzak (II) evlerin bacası tüter, Sokak (III) ortasında oynar çocuklar, Rüzgâr (IV) durur, akşam yavaşça iner, Ben (V) uzanırım kapının önünde. Bu şiirde numaralanmış sözcüklerin hangisinden sonra ulama yoktur?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — IV

    “Işık-usulca”, “Uzak-evlerin”, “Sokak-ortasında” ve “Ben-uzanırım” öbeklerinde birinci sözcük ünsüzle bittiği, ikinci sözcük ünlüyle başladığı için ulama yapılabilir. IV numaralı “Rüzgâr” sözcüğünden sonra gelen “durur” ise ünsüzle başladığından burada ulama yapılamaz.

  13. Soru 13

    Orta

    Akşam serinliği çöktüğünde (I) bahçedeki ağacın (II) altına iki sandalye çektik. Babam gençliğinde okuduğu kitabını (III) getirmiş, sararmış sayfaları usulca çeviriyordu (IV). Sözleri bittiğinde yaprağın (V) hışırtısından başka ses kalmamıştı. Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisinde ünsüz yumuşaması (ünsüz değişimi) yoktur?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — IV

    “Çöktüğünde” (çök-dük-ü-n-de) sözcüğünde k ünsüzü ğ’ye, “ağacın” (ağaç-ın) sözcüğünde ç ünsüzü c’ye, “kitabını” (kitap-ı-n-ı) sözcüğünde p ünsüzü b’ye, “yaprağın” (yaprak-ın) sözcüğünde k ünsüzü ğ’ye dönüşmüştür. IV numaralı “çeviriyordu” sözcüğünde ise sert ünsüzle biten bir kök bulunmadığı için ünsüz yumuşaması görülmez.

  14. Soru 14

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz uyumuna aykırı bir yazım yer almaktadır?

    • A)Sepetteki meyveleri masaya boşalttık.
    • B)Çocuk, ayakkabılarını kapının önüne bıraktı.
    • C)Yarım saat bekledikden sonra yola çıktık.
    • D)Ağaçtan düşen elmaları teker teker topladık.
    • E)Sınıftaki herkes öğretmeni dikkatle dinledi.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Yarım saat bekledikden sonra yola çıktık.

    'bekledik' biçimi sert ünsüz 'k' ile bittiği için kendisine gelen '-den' eki sertleşmeli ve sözcük 'bekledikten' biçiminde yazılmalıdır; 'bekledikden' yazımı ünsüz uyumuna aykırıdır. Öteki cümlelerde kural doğru işletilmiştir: 'sepet' sözcüğü 't' ile bittiği için ek '-te', 'ağaç' sözcüğü 'ç' ile bittiği için ek '-tan' olmuştur.

  15. Soru 15

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi bulunmaktadır?

    • A)Sonbaharda yapraklar sararmaya başlar.
    • B)Denizin kokusu buraya kadar geliyordu.
    • C)Yolun kenarında küçük bir kulübe vardı.
    • D)Çocuklar sınıfta gürültü yapıyordu.
    • E)Kapının kilidi geçen hafta bozulmuştu.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Sonbaharda yapraklar sararmaya başlar.

    A seçeneğinde "sarı + -ar- → sarar-" çözümlemesi yapılır; addan fiil yapan ek getirilirken kökün sonundaki "ı" ünlüsü düştüğü için ünlü düşmesi görülür. E seçeneği çeldiricidir: "kilit + -i → kilidi" değişiminde sert ünsüz olan "t" yumuşayarak "d" olmuştur; bu bir ünsüz yumuşamasıdır, ünlü düşmesi değildir. B seçeneğindeki "koku + -s- + -u" birleşiminde ise kaynaştırma ünsüzü kullanılmıştır.

Sponsorlu