1982 Anayasası Temel Bilgiler — Test 9

Doğru cevap: A — Devlet, işlemlerinde ilgililerin hangi mercie ne kadar sürede başvuracağını belirtir.

1982 Anayasası m.40/2'ye göre Devlet, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır; bu hüküm hak arama hürriyetinin (m.36) etkili biçimde kullanılmasını sağlamak için 2001 yılında eklenmiştir. Hüküm 'Devlet, işlemlerinde' diyerek bütün kamu işlemlerini kapsadığından, yükümlülüğü mahkeme kararlarıyla sınırlayan B ve ceza soruşturmalarıyla sınırlayan D yanlıştır. C yanlıştır; anayasal bir zorunluluk söz konusu olduğundan idarenin takdirinden söz edilemez. E de yanlıştır; madde hem merciin hem sürenin gösterilmesini birlikte arar. Cevap A.

Doğru cevap: D — I ve III

I doğrudur; Anayasa m.65, Devletin sosyal ve ekonomik alandaki görevlerini malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceğini açıkça söyler. III de doğrudur; m.5, kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan engelleri kaldırmayı ve insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı Devletin temel amaç ve görevleri arasında sayar. II yanlıştır; sosyal ve ekonomik haklar Anayasa'nın İkinci Kısım Üçüncü Bölümünde ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir, dolayısıyla 'metinde yer almayan program hükümleri' nitelemesi maddeye aykırıdır; m.65 bu hakları ortadan kaldırmaz, yalnızca Devletin edim yükümlülüğünün ölçüsünü belirler. Bu nedenle II'yi içeren C ve E elenir, yalnız I diyen A ise doğru olan III'ü dışarıda bırakır. Cevap D.

Doğru cevap: E — Hakkında henüz hüküm verilmemiş tutuklular

Anayasa m.67/5'e göre silah altında bulunan er ve erbaşlar ile askerî öğrenciler ve taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler oy kullanamaz. Maddede sayılan yasak hükümlülere ilişkin olduğundan, hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmayan tutuklular oy kullanabilir; nitekim aynı fıkra ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde oy kullanılmasını ayrıca düzenlemiştir. A, B ve C maddede açıkça sayılan yasak kapsamındaki kişilerdir. D de yasak kapsamındadır; hükümlüler bakımından istisna yalnızca taksirli suçlardan hüküm giyenlere tanınmıştır, kasten işlenen bir suçtan hükümlü olan kişi bu istisnadan yararlanamaz. Cevap E.

Doğru cevap: C — I ve II

I, Anayasa m.38'deki 'Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz.' kuralına aykırıdır. II de aynı maddedeki 'İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamaz.' kuralına aykırıdır; idarenin verebileceği yaptırımlar disiplin cezaları ve idari para cezası gibi hürriyeti bağlayıcı olmayan yaptırımlardır. III ise Anayasa'ya aykırı değildir; masumiyet karinesi (m.38/4) kişinin suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar suçlu sayılmamasını ifade eder, kanunda öngörülen şartlarla hâkim kararına dayanan tutuklamayı (m.19) engellemez; tutukluluk bir ceza değil, koruma tedbiridir. Bu nedenle III'ü içeren B, D ve E elenir. Cevap C.

Doğru cevap: B — Vergi oranlarında değişiklik yetkisi, kanundaki sınırlar içinde Cumhurbaşkanına verilebilir.

Anayasa m.73/4'e göre vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık, istisna ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde, kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapma yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir. A yanlıştır; m.73/3 gereği bu yükümlülükler ancak kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır ve vergi ödevi Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemeyecek alandadır. C yanlıştır; Bakanlar Kurulu 2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırılmıştır, bu yetki bugün Cumhurbaşkanına verilebilmektedir. D yanlıştır; m.73/1 herkesin malî gücüne göre vergi ödemekle yükümlü olduğunu söyler, eşit miktar değil malî güç ölçüt alınır. E de yanlıştır; vergi ödevi siyasi haklar ve ödevler bölümünde yer alır. Cevap B.

Doğru cevap: D — Çalışma yalnızca bir haktır; Anayasa çalışmayı bir ödev olarak nitelendirmez.

Anayasa m.49/1 'Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir.' der; çalışmayı yalnızca hak sayan D bu nedenle yanlıştır ve aranan cevaptır. A ve E doğrudur; m.50, yaşa, cinsiyete ve güce uymayan işlerde çalıştırma yasağını koyar, küçükler ve kadınlar ile bedenî ve ruhî yetersizliği olanların çalışma şartları bakımından özel olarak korunacağını belirtir. B de aynı maddeden çıkar; dinlenmek çalışanların hakkıdır, ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları kanunla düzenlenir. C ise m.55'in açık hükmüdür; asgari ücretin tespitinde çalışanların geçim şartları ile ülkenin ekonomik durumu göz önünde bulundurulur. Cevap D.

Doğru cevap: C — Federal devlet

1982 Anayasası m.2, Türkiye Cumhuriyeti'ni toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti olarak tanımlar. Bu sayımda federal devlet niteliği bulunmaz; Anayasa m.3 Türkiye Devleti'nin ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütün olduğunu söyleyerek üniter devlet yapısını benimsediği için C yer almaz. Demokratik, laik, sosyal devlet ve hukuk devleti nitelikleri doğrudan m.2'nin metninde geçtiği için A, B, D ve E sayılan niteliklerdendir. Cevap C.

Doğru cevap: E — Anayasanın ilk üç maddesi değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.

Anayasa m.4, Anayasanın 1. maddesindeki devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmü ile 2. maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3. maddesi hükümlerinin değiştirilemeyeceğini ve değiştirilmesinin teklif edilemeyeceğini düzenler. Yasak yalnız değiştirmeyi değil teklif etmeyi de kapsadığı için A ve B yanlıştır. Başkentin Ankara olduğu hükmü m.3'te yer aldığından bu madde de değiştirilemezler arasındadır, dolayısıyla C yanlıştır. Değiştirilemez maddeler hiçbir çoğunlukla değiştirilemeyeceği için, üçte iki çoğunluğu yeterli sayan D de kabul edilemez. Cevap E.

Doğru cevap: B — Anayasada yer alan genel sınırlama sebeplerinden birine dayanılmış olması

Anayasa m.13, temel hak ve hürriyetlerin özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceğini; bu sınırlamaların Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağını söyler. 2001 yılında yapılan değişiklikle maddedeki genel sınırlama sebepleri kaldırılmış, sınırlama yalnızca her hak için ilgili maddede gösterilen özel sebeplere bağlanmıştır; bu nedenle genel sınırlama sebebine dayanma artık bir koşul değildir ve B gerekli değildir. Kanunla sınırlama, hakkın özüne dokunmama, ölçülülük ve demokratik toplum düzeninin gerekleri maddenin metninde açıkça yer aldığından A, C, D ve E zorunlu koşullardır. Cevap B.

Doğru cevap: D — Sendika kurma hakkı — isteme (sosyal ve ekonomik) hakları

Anayasanın İkinci Kısmı'nda haklar bölümlere göre ayrılır: İkinci Bölüm kişinin hakları ve ödevleri (koruyucu haklar), Üçüncü Bölüm sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler (isteme hakları), Dördüncü Bölüm siyasi haklar ve ödevlerdir (katılma hakları). Sendika kurma hakkı m.51'de Üçüncü Bölüm içinde düzenlendiği için isteme haklarındandır. Konut dokunulmazlığı m.21 ile kişi haklarında yer aldığından A, dilekçe hakkı m.74 ile siyasi haklarda yer aldığından B yanlıştır. Sağlık hakkı m.56'da sosyal haklar arasında, seçme ve seçilme hakkı ise m.67'de siyasi haklar arasında düzenlendiğinden C ve E de yanlıştır. Cevap D.

Doğru cevap: A — Suçluluğu mahkeme kararıyla saptanıncaya kadar kimsenin suçlu sayılamaması

Anayasa m.15/2, savaş ve olağanüstü hâllerde dahi kişinin yaşama hakkına ve maddi-manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamayacağını; kimsenin din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağını ve bunlardan dolayı suçlanamayacağını; suç ve cezaların geçmişe yürütülemeyeceğini; suçluluğu mahkeme kararıyla saptanıncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağını düzenler. Bu çekirdek alan sayılan güvenceler arasında toplantı ve gösteri yürüyüşü, haberleşme, yerleşme ve seyahat ile basın hürriyeti bulunmadığından B, C, D ve E yanlıştır; bu hürriyetler durumun gerektirdiği ölçüde kullanımı durdurulabilen haklardandır. Masumiyet karinesi ise Anayasa m.38'de düzenlenmiş olup m.15'in dokunulmaz güvenceleri arasında açıkça sayılmıştır. Cevap A.

Doğru cevap: C — Hiçbir hak, Devletin bölünmez bütünlüğünü bozmayı amaçlayan faaliyet biçiminde kullanılamaz.

Anayasa m.14/1, Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirinin Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamayacağını söyler. Sınırlamanın ölçütlerini belirleyen madde m.13 olduğundan A yanlıştır; m.14 sınırlama rejimi değil, hakkın kötüye kullanılması yasağıdır. Madde olağan dönemde de uygulandığı için B, temel hakların özüne dokunulmasını m.13 açıkça yasakladığı için D yanlıştır. m.14/3 bu hükümlere aykırı faaliyette bulunanlara uygulanacak müeyyidelerin kanunla düzenleneceğini belirttiğinden E de kabul edilemez. Cevap C.

Doğru cevap: B — Teklifin kabulü, üye tam sayısının en az beşte üç çoğunluğunun gizli oyuyla mümkündür.

Anayasa m.175, anayasa değişikliğinin Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının en az üçte biri tarafından yazıyla teklif edilebileceğini, tekliflerin Genel Kurulda iki defa görüşüleceğini ve kabulün üye tam sayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyuyla mümkün olduğunu düzenler. Teklif için salt çoğunluk arayan A ile tek görüşme diyen C bu nedenle yanlıştır. Aynı madde uyarınca üye tam sayısının üçte iki veya daha fazlasıyla kabul edilen değişikliklerin halkoylamasına sunulması Cumhurbaşkanının takdirine bırakıldığı için, halkoylaması olmadan yürürlüğe girmenin mümkün olmadığını söyleyen D yanlıştır. Halkoylamasında kabul için geçerli oyların yarısından çoğu yeterli olduğundan E de yanlıştır. Cevap B.

Doğru cevap: A — Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk sayılmaktadır.

Anayasa m.66'nın ilk cümlesi Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkesin Türk olduğunu söyler; bu, soy ya da köken değil hukuki bağ esasına dayanan bir tanımdır. Aynı madde Türk babanın veya Türk ananın çocuğunun Türk olduğunu belirttiğinden C, vatandaşlığın kanunun gösterdiği şartlarla kazanılıp ancak kanunda belirtilen hâllerde kaybedileceğini düzenlediğinden B yanlıştır. Maddeye göre hiçbir Türk, vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz; bu yüzden D yanlıştır. Vatandaşlık siyasi haklar ve ödevler bölümünde düzenlendiğinden m.104 uyarınca Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez, dolayısıyla E de kabul edilemez. Cevap A.

Doğru cevap: D — Kapatma davası, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının istemiyle Anayasa Mahkemesinde görülür.

Anayasa m.69, siyasi partilerin kapatılmasının Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanacağını düzenler; karar mercii Başsavcılık değil Anayasa Mahkemesi olduğu için C yanlış, D doğrudur. m.68/2 siyasi partilerin önceden izin almaksızın kurulacağını söylediğinden A yanlıştır. Aynı maddenin beşinci fıkrası hâkimler ve savcılar ile Silahlı Kuvvetler mensuplarının siyasi partilere üye olamayacağını açıkça belirttiğinden B yanlıştır. m.69, bir partinin temelli kapatılabilmesi için o nitelikteki fiillerin işlendiği bir odak hâline geldiğinin Anayasa Mahkemesince tespit edilmesini aradığı için tek üyenin eylemini yeterli sayan E de yanlıştır. Cevap D.