İdare Hukuku — Test 8

Doğru cevap: C — Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsler devletleştirilebilir

Anayasa'nın 47. maddesi, kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüslerin kamu yararının zorunlu kıldığı hâllerde devletleştirilebileceğini ve devletleştirmenin gerçek karşılık üzerinden yapılacağını öngörür. Karşılıksız devletleştirme mülkiyet güvencesine aykırıdır; ayrıca aynı madde özelleştirmeye ilişkin esas ve usullerin kanunla gösterileceğini düzenler.

Doğru cevap: A — Yargı yolu açıktır

Anayasa'nın 125. maddesi "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır." hükmüyle hukuk devletinin temel güvencelerinden birini kurar. İdari başvuru yolları yargı yolunu kapatmayan tamamlayıcı imkânlardır; Sayıştay denetimi mali denetime ilişkindir ve meclis soruşturması ise idari değil, siyasal bir denetim aracıdır.

Doğru cevap: B — Yargı yetkisi hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır

Anayasa'nın 125. maddesi, yargı yetkisinin idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlı olduğunu, hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılamayacağını ve idari eylem ve işlem niteliğinde ya da takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar verilemeyeceğini açıkça belirtir; aynı kural 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde de yer alır.

Doğru cevap: C — İki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir ve gerekçe gösterilir

Anayasa'nın 125. maddesi ile 2577 sayılı Kanun'un 27. maddesi, yürütmenin durdurulması için idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesini ve kararın gerekçeli olmasını arar. Tek şartın yeterli sayılması ya da idarenin muvafakatinin aranması mevzuata aykırıdır.

Doğru cevap: C — İdare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür

Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrası "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." hükmünü taşır; sorumluluk hem işlemleri hem eylemleri kapsar ve kusursuz sorumluluk hâllerinde kusur dahi aranmaz. Ceza mahkûmiyeti şartı ya da sorumluluğun tamamen dışlanması bu hükümle bağdaşmaz.

Doğru cevap: A — Menfaatin ihlal edilmiş olması yeterlidir

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre iptal davası, menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılır; kişisel hak ihlali ise tam yargı davasının şartıdır. Bu nedenle maddi zarar doğmuş olması veya davacının kamu görevlisi olması gibi ek koşullar aranmaz; iptal davası objektif nitelikte, hukuk düzenini korumaya yönelik bir davadır.

Doğru cevap: A — İptal davası, tam yargı davası ve idari sözleşme davaları

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesi idari dava türlerini iptal davası, tam yargı davası ve kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden doğan davalar olarak üçe ayırır. Ceza davası adli yargıya, istihkak ve alacak davaları ise özel hukuka aittir; düzeltim davası ise kamulaştırmada maddi hatalara ilişkin adli yargı davasıdır.

Doğru cevap: B — Danıştay ve idare mahkemelerinde 60, vergi mahkemelerinde 30 gün

2577 sayılı Kanun'un 7. maddesine göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süreleri ters çeviren seçenek sık yapılan bir hatadır; bütün mahkemeler için tek süre öngören seçenekler ise maddenin ayrımını göz ardı etmektedir.

Doğru cevap: C — İşlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur

2577 sayılı Kanun'un 11. maddesine göre ilgililer dava açma süresi içinde üst makama, yoksa işlemi yapan makama başvurabilir ve bu başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (bu süre 6552 sayılı Kanun'la altmış günden otuz güne indirilmiştir). Başvuru dava hakkını ortadan kaldırmaz ve feragat anlamına da gelmez.

Doğru cevap: B — Otuz

2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi, idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurulması hâlinde otuz gün içinde cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağını düzenler. Bu süre 6552 sayılı Kanun'la altmış günden otuz güne indirilmiştir; aynı değişiklikle 11. maddedeki üst makama başvuruda öngörülen süre de otuz güne çekilmiştir. Bu nedenle altmış gün artık geçerli değildir; on beş ve doksan günlük süreler ise İYUK'un bu maddelerinde hiç yer almaz.

Doğru cevap: C — Öğrenme tarihinden itibaren 1 yıl, her hâlde 5 yıl içinde

2577 sayılı Kanun'un 13. maddesi, idari eylemlerden hakları ihlal edilenlerin dava açmadan önce eylemi yazılı bildirim veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurmalarını zorunlu kılar. Diğer seçeneklerdeki süreler bu maddede öngörülmemiş olup 7 ve 10. maddelerin sürelerinin yanlış birleştirilmesinden doğmaktadır.

Doğru cevap: B — Otuz gün

2577 sayılı Kanun'un 28. maddesi, idarenin yargı kararlarının gereğini gecikmeksizin ve kararın idareye tebliğinden itibaren en geç otuz gün içinde yerine getirmek zorunda olduğunu düzenler; bu kural Anayasa'nın 138. maddesindeki güvencenin uzantısıdır. Altmış gün dava açma süresine, altı ay ise bu bağlamda öngörülmemiş bir süreye karşılık gelir.

Doğru cevap: A — Bölge idare mahkemeleri istinaf mercii olarak görev yapar

2577 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulur ve bu başvuruyu bölge idare mahkemeleri inceler; kanunda sayılan hâllerde ise Danıştayda temyiz yolu açıktır. Yargıtay adli yargının, Anayasa Mahkemesi ise anayasa yargısının merciidir; bu nedenle onları temyiz mercii gösteren seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: B — İptal davasında işlemin iptali, tam yargı davasında zararın giderimi istenir

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre iptal davasında hukuka aykırı idari işlemin iptali, tam yargı davasında ise idari işlem veya eylem nedeniyle uğranılan zararın giderilmesi istenir. Her iki dava da idari yargıda görülür; iptal ile tazminat sonuçlarını yer değiştirerek veren seçenek ise davaların amacını tersine çevirmektedir.

Doğru cevap: B — Konusu suç teşkil eden emir hiçbir şekilde yerine getirilmez

Anayasa'nın 137. maddesine göre ast, aldığı emri hukuka aykırı görürse yerine getirmez ve durumu emri verene bildirir; üst emrinde ısrar edip yazıyla yenilerse emir yerine getirilir ve yerine getiren sorumlu olmaz. Ancak konusu suç teşkil eden emir hiçbir suretle yerine getirilmez ve yerine getiren sorumluluktan kurtulamaz; bu nedenle diğer seçenekler maddeye aykırıdır.