İdare Hukuku — Test 9

Doğru cevap: A — I ve II

I fonksiyon (görev) gaspıdır: idare, yasama ya da yargı fonksiyonuna giren bir işi üstlendiğinde işlem hiç doğmamış sayılır. II yetki gaspıdır: kamu görevlisi sıfatı bulunmayan kişinin işlemi de yok hükmündedir. Her iki hâlde de yokluk söz konusu olduğundan işlem hiçbir hukuki sonuç doğurmaz, süreye bağlı olmaksızın her zaman ileri sürülebilir ve hukuka uygunluk karinesinden yararlanamaz. III ise yetki tecavüzüdür; idare alanı içinde kalan, yalnızca başka bir idari makamın yetkisine giren bir konuda işlem yapılmıştır. Yetki tecavüzü kural olarak yokluğa değil iptal edilebilirliğe yol açar; bu işlem iptal edilinceye kadar hukuka uygunluk karinesinden yararlanır ve dava açma süresine tabidir. Bu nedenle III'ü içeren D ve E elenir. Cevap A.

Doğru cevap: D — İltizam usulü — hizmetin idarenin kendi personeli ve araçlarıyla doğrudan yürütülmesi

İltizam usulünde hizmetin ya da hizmete ilişkin gelirin toplanması, idareye önceden belirlenmiş bir bedel ödemek karşılığında özel kişiye (mültezime) bırakılır; hizmetin idarenin kendi personel ve araçlarıyla doğrudan görülmesi ise emanet usulünün tanımıdır. D bu iki usulü birbirine karıştırdığı için yanlıştır ve aranan cevaptır. A doğrudur ve emanet usulünü tanımlar. B doğrudur; imtiyazda hizmet, uzun süreli bir idari sözleşmeyle kâr ve zararı kendisine ait olacak biçimde özel kişiye gördürülür. C doğrudur; ruhsat usulünde ilişki sözleşmeyle değil, idarenin tek yanlı izin işlemiyle kurulur. E de doğrudur; müşterek emanette hizmeti özel kişi yürütür ancak kâr ve zarar idarede kalır, özel kişi belirlenen bir pay ya da ücret alır. Cevap D.

Doğru cevap: C — Uygulama işleminin tebliğinden itibaren süresinde her ikisine birlikte dava açabilir.

2577 sayılı Kanun m.7/4'e göre ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar; ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işleme, uygulama işlemine ya da her ikisine birden karşı dava açabilir. Bu nedenle yayımdan iki yıl geçmiş olması yönetmeliğe karşı dava yolunu kapatmaz ve A yanlıştır. B yanlıştır; ilgili dilerse yalnız uygulama işlemine de dava açabilir. D yanlıştır; aynı fıkra, düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olmasının bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmayacağını açıkça söyler. E de yanlıştır; yönetmelik bir idari işlemdir ve Anayasa m.125 uyarınca denetimi idari yargıya aittir, Anayasa Mahkemesi kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini denetler. Cevap C.

Doğru cevap: D — İşlenmiş bir hırsızlık suçunun failini yakalamak amacıyla arama yapılması

İdari kolluk, kamu düzeninin bozulmasını önlemeye yönelik önleyici nitelikteki faaliyettir; adli kolluk ise işlenmiş bir suçun faillerinin yakalanması ve delillerin toplanmasına yönelik bastırıcı faaliyettir ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.164 uyarınca Cumhuriyet savcısının emri altında yürütülür. D'de suç işlendikten sonra faile ulaşmaya yönelik bir faaliyet bulunduğundan adli kolluktur. A, B, C ve E'deki faaliyetlerin tamamı henüz bir suç işlenmeden kamu düzenini (güvenlik, dirlik-esenlik, genel sağlık) korumaya yönelik olduğundan idari kolluktur. Ayrım sonuç doğurur: idari kolluk işlemlerine karşı idari yargıya, adli kolluk işlemlerine karşı adli yargıya başvurulur. Cevap D.

Doğru cevap: C — Süreklilik (devamlılık) ilkesi

Kamu hizmetinin süreklilik ilkesi, hizmetin düzenli ve kesintisiz biçimde görülmesini gerektirir; memurların grev yasağı, istifa eden memurun yerine atanan kişi gelinceye kadar görevine devam etmesi ve zorunlu hâllerde hizmetin başka usullerle sürdürülmesi bu ilkenin sonuçlarıdır. Değişkenlik ilkesi hizmetin değişen ihtiyaçlara göre yeniden düzenlenebilmesini ifade eder ve süreklilikle karıştırılmamalıdır. Eşitlik ilkesi hizmetten yararlananlar arasında ayrım yapılmamasını, tarafsızlık ilkesi hizmetin siyasi ve kişisel etkilerden uzak yürütülmesini anlatır. Bedelsizlik ise yalnızca bazı hizmetler bakımından geçerli olup grev yasağıyla ilgisi yoktur. Cevap C.

Doğru cevap: E — Başvuru süreyi durdurur; isteğin reddedilmiş sayılmasından sonra kalan 45 gün içinde dava açılabilir.

2577 sayılı Kanun m.11'e göre idari dava açma süresi içinde işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi ya da yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmiş sayılmasıyla süre yeniden işlemeye başlar, ancak başvuru tarihine kadar geçen süre hesaba katılır; genel dava açma süresi 60 gün ve başvuruya kadar 15 gün geçtiğine göre geriye 45 gün kalır. Bu nedenle süreyi kestiğini ve baştan 60 gün işleyeceğini söyleyen A yanlıştır; durma ile kesilme farklı sonuçlar doğurur. C yanlıştır; idari başvuruda süresinde cevap verilmemesi zımni ret sayılır, zımni kabul değil. D de yanlıştır; zımni ret üzerine dava yolu açıktır. Cevap E.

Doğru cevap: B — Kamu malları özel mülkiyete konu olur ve zamanaşımıyla kazanılabilir.

Kamu malları kamu yararına tahsis edildikleri için özel bir hukuki rejime tabidir; devredilemez, haczedilemez, zamanaşımıyla kazanılamaz ve kural olarak özel mülkiyete konu olamazlar. Bu nedenle B söylenemez ve aranan cevaptır; nitekim Türk Medeni Kanunu m.715 sahipsiz yerler ile yararı kamuya ait malların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğunu belirtir. A ve C bu rejimin doğrudan sonuçlarıdır. D doğrudur; yol, meydan, köprü, mera gibi orta malları doğrudan halkın ortak yararlanmasına ayrılmıştır. E de doğrudur; okul binası, hastane, adliye gibi hizmet malları belirli bir kamu hizmetinin görülmesine tahsis edilmiştir. Cevap B.

Doğru cevap: D — Devlet üniversitesi

Anayasa'nın 123. maddesinde öngörülen yerinden yönetim, yer yönünden (mahallî idareler) ve hizmet yönünden (kamu kurumları) olmak üzere ikiye ayrılır. Belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan ve ayrı tüzelkişiliği bulunan devlet üniversiteleri hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşudur. İl özel idaresi, büyükşehir belediyesi ve köy, karar organları seçimle oluşan yer yönünden yerinden yönetim kuruluşlarıdır; bu nedenle hizmet ölçütüne uymazlar. İl idare kurulu ise ayrı bir tüzelkişiliği olmayan, merkezî idarenin taşra teşkilatı içinde yer alan bir organdır. Cevap D.

Doğru cevap: E — Yerindelik

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetlenebileceğini sayar. Aynı maddenin ikinci fıkrası, idari yargı yetkisinin idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğunu, yerindelik denetimi yapılamayacağını açıkça belirtir. Bu nedenle yerindelik bir hukuka aykırılık sebebi değildir. Yetki ve maksat ise maddede sayılan unsurlardır; maksat unsurundaki sakatlık amaç saptırması olarak adlandırılır. Cevap E.

Doğru cevap: C — Hiyerarşik amir astına emir ve talimat verebilirken, vesayet makamının kural olarak böyle bir yetkisi yoktur.

Hiyerarşi aynı kamu tüzelkişiliği içindeki üst-ast ilişkisidir, genel bir yetkidir ve kanunda ayrıca öngörülmesi gerekmez; amir emir ve talimat verebilir, astın işlemini değiştirip kaldırabilir. İdari vesayet ise merkezî idare ile yerinden yönetim kuruluşları arasındaki, ayrı tüzelkişilikler arasında kurulan istisnai bir denetimdir; ancak kanunun öngördüğü hâllerde ve ölçüde kullanılır, vesayet makamı emir-talimat veremez ve kural olarak astın yerine geçip işlem kuramaz. Bu nedenle kanunla sınırlı olma özelliğini hiyerarşiye bağlayan ve iki kurumun tanımını ters yüz eden seçenekler yanlıştır. Her iki denetim türünde de ortaya çıkan idari işlemler, Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca yargı denetimine tabidir. Cevap C.

Doğru cevap: A — Birinci işlem yetki gaspı, ikinci işlem fonksiyon gaspı oluşturur ve her ikisi de yok hükmündedir.

İdare adına işlem yapma yetkisi bulunmayan bir kişinin idari işlem tesis etmesi yetki gaspıdır; idarenin yargı ya da yasama fonksiyonuna giren bir işi karara bağlaması ise fonksiyon gaspıdır. Her iki durumda da ağır ve bariz yetkisizlik bulunduğundan işlem yok hükmündedir; hiçbir hukuki sonuç doğurmaz ve dava açma süresine bağlı olmaksızın yokluğunun tespiti istenebilir. Yetki tecavüzü ise idare içinde yetkili olmayan bir makamın işlem yapmasıdır ve kural olarak yalnızca iptal sebebidir; bu nedenle K'nın işlemini yetki tecavüzü sayan seçenek yanlıştır. Mülkiyet uyuşmazlığını çözmek yargı fonksiyonuna girdiğinden, kaymakamın işlemini yasama fonksiyonunun gaspı sayan seçenek de hatalıdır. Cevap A.

Doğru cevap: A — Başvuru dava açma süresini durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve kalan süre işler.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 'Üst makamlara başvurma' başlıklı 11. maddesine göre ilgililer, dava açma süresi içinde işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını veya değiştirilmesini üst makamdan isteyebilir ve bu başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. 7331 sayılı Kanun'la 2021'de yapılan değişiklikle idarenin cevap süresi altmış günden otuz güne indirilmiştir; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır, dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçen süre hesaba katılır. Maddenin bu hükümlerin vergi uyuşmazlıklarında uygulanmayacağını söyleyen dördüncü fıkrası 1994'te 4001 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırıldığından B bugün için yanlıştır; altmış günü esas alan C de eski düzenlemeye dayanır. Cevap verilmemesi zımnî ret sayıldığından D tersinden yanlıştır; başvuru süreyi sona erdirmez, yalnızca durdurur, bu yüzden E de hatalıdır. Cevap A.

Doğru cevap: C — Cevap kesin olmadığından L bunu istemin reddi sayıp dava açabilir ya da kesin cevabı bekleyebilir; bekleme başvurudan itibaren altı ayı geçemez.

2577 sayılı Kanun'un 10. maddesine göre idari makamlara yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; bu süre 7331 sayılı Kanun'la 2021'de altmış günden otuz güne indirilmiştir. Aynı maddede, otuz günlük süre içinde verilen cevap kesin değilse ilgilinin bunu istemin reddi sayarak dava açabileceği gibi kesin cevabı da bekleyebileceği, bu takdirde dava açma süresinin işlemeyeceği, ancak bekleme süresinin başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemeyeceği düzenlenmiştir. Bu nedenle bekleme için üst sınır bulunmadığını söyleyen seçenek yanlıştır; kesin olmayan cevabın zımnî reddi ortadan kaldırdığını ileri süren seçenek de maddenin açık hükmüne aykırıdır. Cevap vermemenin kabul sayıldığı yönündeki seçenek ise zımnî ret kuralının tersini söylediği için hatalıdır. Cevap C.

Doğru cevap: D — İptal kararı işlemi kural olarak tesis edildiği tarihten kaldırırken, yokluk hâlinde işlem hiç doğmamış sayılır.

İptal kararı geçmişe etkilidir: işlem, tesis edildiği tarihten itibaren bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar ve iptal kararı objektif etkili olduğundan yalnız davacıyla sınırlı kalmaz. Yokluk hâlinde ise işlem hukuk dünyasında hiç doğmamıştır; bu nedenle yokluğun ileri sürülmesi dava açma süresine bağlı değildir ve idare böyle bir işlemi her zaman geri alabilir. Bu yüzden yokluğu süreye bağlayan ve geri almayı dava açma süresiyle sınırlayan seçenekler yanlıştır. 2577 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca ve koşulları varsa karara bağlanır. Cevap D.

Doğru cevap: B — İhale kararına karşı dava idari yargıda, sözleşmeden doğan uyuşmazlık adli yargıda görülür.

İhalenin ilanından sözleşmenin imzalanmasına kadar geçen aşamada idarenin aldığı kararlar tek yanlı, icrai idari işlemlerdir; bu nedenle ihale kararına karşı idari yargıda iptal davası açılır. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu kapsamında imzalanan sözleşmeler ise özel hukuk sözleşmesi niteliğinde olduğundan, sözleşmenin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar adli yargıda görülür. Bu yüzden iki uyuşmazlığı aynı yargı koluna bırakan seçenekler yanlıştır; ihale kararını yargı denetimi dışında sayan seçenek de Anayasa'nın 125. maddesindeki "idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır" kuralına aykırıdır. Cevap B.